Գործնական աշխատանք. 203, 204, 207,209,210-րդ առաջադրանքներ:

203.Փակագծերում տրված բայերը անհրաժեշտ քերականական ձևերով գրի՛ր նախադասության համապատասխան տեղերում։

1. Ընթացող գնացքի լուսամուտից երևում էին մոտակա բնակավայրերի լույսերը, որոնք մի պահ առկայծում էին թանձրացող խավարում, ապա անհետանում։ (երևալ, անհետանալ, առկայծել)
2. Հանգստյան տան բակում մարդիկ զբոսնում էին, երեխաները ճոճանակների վրա նստած օրորվում, իսկ մեղմ քամին բերում էր մոտակա սարերի զովությունը։ (օրորել, զբոնել, բերել)
3. Վարպետը անջատեց հաստոցը, վերցրեց նոր պատրաստած դետալը և համեմատեց գծագրի հետ՝ երբեմն ինչ-որ չափումներ անելով։ (վերցնել, անջատել, համեմատել)
4. Դաշնակահարի մատները սահում էր ստեղների վրայով, և դահլիճը ողողում հոգեպարար մի երաժշտությամբ, որն ալեկոծում էր ունկնդիրների հոգիները։ (ալեկոծել, ողողել, սահել)
5. Ճամփեզրի խոտերի միջից հանկարծ մի աղվես հայտնվեց, որն անցավ ճանապարհի մյուս կողմն ու անհետացավ թփուտներում։ (անցնել, անհետանալ, հայտնվել)

204.Տրված բառերից առանձնացնե՛լ հականշային 10 զույգ։
Փութաջան-ծույլ, ամպոտ-ջինջ, դալար, ուսյալ-տգետ, երկչոտ-համարձակ, հինավուրց, գագաթ,
օրինական-ապօրինի, անջրդի-ջրարբի , ինքնահավան, նոսր-թանձր , ողորկ-խորդուբորդ, հեռավոր,
հմուտ, ստորոտ,անբասիր-արատավոր։

207.Ավելորդ բառերը գտի՛ր  և նախադասությունները ուղղի՛ր:
 Այդ հավաքին իր մասնակցությունը բերեց նրանց առաջնորդը:
Սպիտակ գույնի զգեստը քեզ շատ է սազում:
Ոսկեծամ մազերով մի աղջիկ գալիս է աղբյուրը ջրի:
Մոտենում է աղջկա մոտ և տեսնում, որ մի վիշապ, գլուխը նրա ծնկներին քնել է:
Ու հանկարծ սիրահարվել էր այդ աղջկա վրա:
Այլևս առավոտներն էլ չէին երգում:
Գառնուկները հոտոտում էին հողի բույրը:

209.Փակագծերում տրված բառերից ընտրի՛ր ճիշտ բառաձևը  տվյալ նախադասության համար։

1. Լուրջ միջոցներ ձեռնարկելու (փոխարեն, փոխանակ) ռուսական դիվանագետները փոքրիկ միջոցներ ձեռնարկեցին։
2. Սպասվում էր հայ-ադրբեջանական (պաշտոնեական, պաշտոնական) նոր հանդիպումներ։
3. Երկյուղածությամբ մոտ գնացի ու (դողդոջուն, դողդոջյուն) ձեռքերով հանեցի ծրարը։
4. Այս առասպելական հերոսի մասին բազմաթիվ (ավանդույթներ, ավանդություններ) են ստեղծվել:
5. Այդ դեպքից հետո նրա հոգում մի տեսակ դառնության (զգացում, զգացմունք) էր մնացել:
6. (Խոսքը վերաբերում, վերաբերվում) է 5–րդ դարի հայ պատմիչների գործերին:
7. Գեղագիտությունը (հասկացություն, հասկացողություն) է տալիս գեղեցիկի մասին:
8. Չկարողանալով դիմադրել թշնամու հարձակումներին՝ բերդի փոքրիկ կայազորը (տեղի տվեց, տեղիք տվեց)։
9. Երկուսն էլ (ուսում, ուսմունք առած), առաջավոր հայացքների տեր երիտասարդներ էին։
10. Եվ հենց բլրի վրա էլ Արգիշտին (զարկեց, զարկ տվեց) իր վրանը։
11. Մոխրագույն մեգը բարձունքում հետզհետե (լուծվում, լուծարվում էր)։
12. Այդ մասին ասվել է (բազմիցս, բազմիցս անգամ):
13. Ընկերներիդ (հանդիպելուց, հանդիպելիս) չմոռանաս ասել այդ մասին։
14. Երեխան իր ծնողների հետ դուրս (եկավ, եկան) զբոսանքի։
15. Ոչ միայն չէր սովորել դասերը (այլ, այլև) դասի տեղն էլ չգիտեր։

Առաջադրանքներ՝

Ի՞նչ բացասական հետևանքներ կարող է ունենալ գոռոզությունը, երբևէ հանդիպե՞լ ես մեծամիտ մարդկանց:
Գոռոզությունը միշտ էլ վատ հետևանքներ է ունենում , քանի որ հաշվի չես նստում շրջապատի հետ , առողջ ուղեղով չես մտածում:

Ինչ ես հասկանում ,,Մութ,, կամ ,,Լույս,, աշխարհներ ասելով:
Հեքիաթներում մութը դժոխքն է, չարի կողմն է , իսկ լույսը ՝ դրախտը , երկինքը, Աստծո տունը :

Քո շրջապատում կա՞ն տատիկներ, ովքեր շատ բարեսիրտ են, իրենց լսելը քեզ համար միշտ հաճելի և ուսուցողական է:

Բոլոր տատիկներն էլ բարի են և հոգատար:

1.Ընթերցի՛ր «Հետաքրքիր դեպքեր Իսահակյանի կյանքից» հոդվածը։

Հատվածից առանձնացրո՛ւ քեզ դուր եկած հատվածը, վերլուծի՛ր։

Ավետիք Իսահակյանը նկարիչ Ռուխկյանի հետ դուրս էր եկել դաշտ` զբոսնելու: Երկու գյուղացի վար էին անում: Մաճը բռնած գյուղացին մեղմ ու քաղցր ձայնով երգում էր .«Մաճկալ ես, բեզարած ես…»: Լսելով գնում էին նրանց հետևից: Երբ երգն ավարտվեց, մոտեցան, բարևեցին,հետո Վարպետը հարցրերց.-Ի՞նչ կերգեիր:-էդ քո խելքի բանը չէ,- պատասխանեց գյուղացին:-Էդ երգը ես եմ գրել,- ասաց Վարպետը:Գյուղացին նայեց, ոտքից գլուխ չափեց Վարպետին.-Գնա գործիդ, էդ մեր գեղի երգն է,- ասաց ու շարունակեց վարը:

Երգը այնքան ժողովրդական էր դարձել , որի համար էլ գյուղացին չհավատաց , ինչպես կարող էր այդ երգի հեղինակը կենդանի լիներ :

Կարդա՛, պատրաստվի՛ր քննարկման. Վիլյամ Սարոյան՝ ,, Հանճարը ,,:

Պատմվածքի վերաբերյալ ի՛նքդ հարցեր հորինի՛ր:

1. Ի՞նչ հանդիպում տեղի ունեցավ գարեջրատանը
2. Ի՞նչ էր ցանկանում երիտասարդ հանճարը
3. Ապագա ֆիլմի սցենարը ո՞րտեղ էր տեղի ունենալու
4. Ինչպիսի՞ ավարտ ուներ ֆիլմը
5. Գրողի խորհուրդը երիտասարդին

Սա մի երեք տարեկան աղջկա ՝ Բեսսիի մասին է : Նա չափից ավելի հետաքրքրասեր է լինում և անընդհատ հարցեր է տալիս մայրիկին : հիմնական հարցերը լինում են տառապանքի ու ցավի մասին : Ինչքան էլ մայրը փորձում է իր խելքով բացատրել , որ դա միայն աստծու կամքով է կատարվում և դա փորձություն է , ամեն դեպքում շատ հարցեր առանց պատասխանի են մնում : Մայրը էլ չի կարողանում բավարարել Բեսսիին իր պատասխաններով , նա էլ սկսսում է ուրիշներից իմանալ ու էլի լիքը հարցեր տալ մայրիկին : Այս անգամ մայրը արդեն վատանում է:(

169.Փակագծերում տրված բառերից ընդգծի՛ր տվյալ նախադասությանը համապատասխանողը։

1. Քաղաքապետարանը վերջերս մի որոշում է ընդունել, (ըստ որում, ըստ որի) ՝ բոլոր բնակարաններում պետք է ջրչափներ տեղադրվեն։
2. Տեսնում ես՝ մենք մի մեքենայում չենք տեղավորվում, երեխան թող գա (քո, քեզ) հետ։
3. (Հանձին, հանձինս) պարոն Կարապեյանի՝ մեր դպրոցն ունի բանիմաց, կրթական գործը լավ պատկերացնող , բարձր նկարագրի տեր տնօրեն։
4. Համալսարանի ուսանողներ հարգում են նրան՝ որպես լավագույն ( դասախոս, դասախոսի)։
5. Ի տարբերություն խաղի մյուս (մասնակիցների, մասնակիցներից)՝ դարպասապահը աչքի ընկավ իր գեղեցիկ խաղով։
   
6. 171.Ուղղակի խոսքը դարձրո´ւ անուղղակի:
7. 1. Մայրս ինձ հարցրեց.
8. -Որտե՞ղ ես պահել  մեր կախարդական շղթան:
   Մայրս հարցրեց ինձ, թե որտեղ եմ պահել մեր կախարդական շղթան:
9. 2. Աղվեսն ագռավին խնդրեց.
10. -Ագռա՜վ քույրիկ, երգի’ր, որովհետև շատ լավ ես երգում:
    Աղվեսն ագռավին խնդրեց,որ ագռավ քույրիկը երգի, քանի որ շատ լավ է երգում :
11. 3. Արջն աղվեսին ասում էր.
12. -Դու աշխարհի ամենասիրուն աղվեսն ես:
    Արջն աղվեսին ասում էր, որ նա աշխարհի ամենասիրուն աղվեսն է:
13. 4. Պապս ասաց.
14. -Իմ իմացած միակ լեզուն հայերենն է:
    Պապս ասաց, որ իր իմացաշ միակ լեզուն հայերենն է:
15. Եղբայրս ասաց.
16. -Ես շատ լավ էլ խոսում եմ ծառ ու ծաղկի հետ էլ, կենդանիների հետ էլ:
    Եղբայրս ասաց, որ ինքը շատ լավ էլ խոսում է ծառ ու ծաղկի հետ էլ, կենդանիների հետ էլ:
17. 5. Տղան ասաց.
18. -Չգիտեմ, նրանք քանի լեզու գիտեն, բայց իմ հայերենը շատ լավ հասկանում են:
    Տղան ասաց, որ չգիտի , թե նրանք քանի լեզու գիտեն, բայց իր հայերենը շատ լավ հասկանում են:
    
    • 178.Հոմանիշների հինգ զույգ առանձնացրու:
    • Ընչազուրկ-աղքատ, հերսոտ, ընչաքաղց, ընթացիկ, սրընթաց-արագընթաց, անընկճելի-անկոտրում, դյուրաթեք-դյուրաբեկ, դյուցազնական-հերոսական, , ճկուն, , :
    • 179.Փակագծերում տրված տարբերակներից ընդգծի՛ր տվյալ նախադասությանը համապատասխանողը:
    • Խոսքը (վերաբերում, վերաբերվում) է 5-րդ դարի հայ պատմիչների գործերին:
    • Դատարանի կողմից (բռնագրավել, բռնագրավվել) էր նրա ամբողջ ունեցվածքը:
    • Այդ լուրն ընկերոջը հաղորդելու համար Արան հեռախոսով (կապնվեց, կապվեց) նրա հետ:
    • Նրա հպարտ հոգին (վրդովվել, վրդովել) էր բարեկամի անզգույշ մի խոսքը:
    • Երիտասարդ ու անվարժ երգչի ձայնը անսովոր դահլիճում անակնկալ (հուզմունքից, հուզմունքով) դողում էր:
    • Նույնը (վերաբերում, վերաբերվում) է նաև քննարկվող ծրագրին:
    • Նա շատ բարեկիրթ է և բոլորին էլ հավասար է (վերաբերվում, վերաբերում):
    • Մի շարք գործարաններ բավականաչափ (տուժել, տուժվել ) են իրենց անփութության և անհեռատեսության պատճառով։
    • 180.Ժխտական ապ, դժ, տ, ածանցներով կազմի՛ր տրված բառերի հոմանիշները:
    • դժգույն, դժբախտ, տգետ, ապաշնորհ, ապարդյուն, ապօրինի, տձև:
    • 181.Առանձնացրո՛ւ այն բառերը, որոնք ժխտական նախածանց ունեն:
    • Անարվեստ, անդեմ, անդուռ, անիվ, անսիրտ, անահ, անուշ, անմահ, անուն, դժոխք, դժգոհ,
    • դժբախտ, դժնի, դժկամ, ապագա, ապարդյուն, ապերախտ, ապուր, ապաշնորհ, ապուշ,
    • ապտակ, տարի, տկար, տհաճ, տպել, տգեղ, տխուր, չամիչ, չտես, չկամ, չարիք:

163.Տեքստի ածականներն ըստ անհրածեշտության դարձրո՛ւ բաղդատական կամ գերադրական աստիճանի (օգտվի՛ր ավելի առավել, ,պակաս,նվագ, ամենից բառերիցու ամենա-,(ա) գույն մասնիկներից):

Գիտության ամենահայտնի շնաձկների 250 տեսակներից ամենից խոշորը կետաշնաձուկն է, որը կարող է մինչև  15 մ երկարություն ունենալ:Սպիտակ պակաս վիթխարի շնաձուկը փոքր է, կարող է ունենալ մինչև 11 մ երկարություն: Բայց դրա փոխարեն նա ամենասարսափելի է: Երրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ շնաձկnերի դեմ պայքարի ավելի առավել արդյունավետ միջոցներ բացահայտելու համար քիմիական ավելի քան 70 միացություն փորձարկվեց: Ամենից Արդյունավետը քացախաթթվային  պղինձ պարունակող միցությունն էր. դրանով թունավորված շնաձուկն էլ չի հետաքրքրվում կերով: Բայց ատլանտյան շնաձկների վրա փոձարկված միջոցները պակաս արդյունավետ եղան խաղաղօվկիանոսյան տեսակների դեմ օգտագործելիս (շնաձկների մի քանի տեսակների վրա դրանք ընդհանրապես ոչ մի ազդեցություն չունեցան):

164.  Տեքստի ածականներն ըստ անհրածեշտության դարձրո՛ւ բաղդատական կամ գերադրական աստիճանի: Ընդգծի՛ր այն ածականները, որոնք համեմատության աստիճան չեն կարող ունենալ:

Էլեկտրական օձաձուկը էլեկտրականության կենդանի կրողներից ամենահայտնին է, բայց կան էլի 500 ձկնատեսակներ, որոնք ունեն այդ հատկությունը, թեև զգալի չափով: Էլեկտրական պարպման միջոցով այդ ձկները խլացնում են որսը և  ահաբեկում ամենից վտանգավոր գիշատիչներին: Էլեկտրական պարպման հարվածային  ուժը կախված է օձաձկան չափերից: Երկարը հարավամերիկյան օձաձկներն են, որոնք ունեն գրեթե երեք մետրանոց երկարություն:

165.Փակագծերում տրված բառերը գրի՛ր որոշյալ կամ անորոշ առումով:

Երկրագնդում վայրի կենդանիների (բնաջնջում)ը  շարունավում է: Դա (կասեցնել)ը  շատ դժվար է, թեև երևացել են մխիթարական  ինչ-որ (նշաններ): Մարդկանց մեջ հետզհետե արթնանում է այն (միտք)ը, որ առանց կենդանիների իրենց (կյանք)ն անգույն  ու անհրապույր կլինի:  Այդ մասին (խոսք) կարող են ասել այն (որորդներ)ը, որոնք (զենք)ը փոխարինել են լուսանկարչական ապարատով:Նրանք (ուժեր) ու(ժամանակ)  չեն խնայում, ժամեր շարունակ դարանամուտ են լինում կենդանիների կյանքից որևէ (դեպք) դիտելու համար:

166.Ընդգծված  բառերն  ու բառակապակցությունները փոխարինի՛ր համապատասխան ածականներով:

Երկրին մոտ տարածությունում  տիեզերանավի հանդիպեցին: — Երկրամերձ տարածությունում տիեզերանավի հանդիպեցին:

    Հայոց աշխարհում` Արարատի դաշտի հարավում, մի հրաշքով լի ու ձեռակերտ կոթող կա: Դա Արարատն է՝  երկնասլաց , մեկուսի լեռների զանգված՝ կոնանման զույգ գագաթներով: Մասիսն ու Սիսը հանգած հրաբուխներ են: Մասիսի ժայռապատ գագաթը ծածկված է  հավերժական ձյունով:  Սսի գագաթիմասը նույնպես քարածածկ է : Լանջերը կտրտված են  ճառագայթաձև ձորակներով ու հեղեղատներով: Լանջերին խոտառատ արոտներ ու թփուտներ կան, ներքևի գոտում՝ այլևայլ թռչուններ ու կենդանիներ: Հնում լեռը հռչակված էր որպես արքաների որսատեղի:

Մասիսը զերծ չի մնացել  բնական աղետներից: Նրա հյուսիսարևելյան լանջի խորխորատը, հայտնի «Մասյաց վիհ» անունով, որ գագաթնամերձ մասում ավելի քան հազար մետր խորություն ունի, առաջացել է երկրաշարժից:

 167. Գտնե՛լ ածականները և դրանցով կազմել բառակապակ-
ցություններ:
Աղոտ, դերձակ, դժվարին, հոգատար, մանրահատակ, կավ, հաճարենի,
հյուսնություն, լսարան, հանգամանորեն, երկաթ, պողպատե, սնահավատ, դետալ,
գործունյա, բարեգութ, դաժան, ատլաս, չիթ, փայտե, կաղապար, շրջանակ, թղթե:

1. Գործնական աշխատանք

1. Լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը` կետերի փոխարեն գրելով օ կամ ո:
Առօրյա, թռչորս, ողորկ, բարորակ, անդորր, անօրինակ, անօգուտ, որբանոց, հայորդի,ովքեր, օդանավ, սալորօղի, անօգտակար, դեղնազօծ, միօրինակ, ամենաորակյալ, շտապօգնություն, ջրօրհնեք, այդօրինակ, հօգուտ, օվկիանոս,  հոգս,  կրկնօրինակ, խաղաղօվկիանոսյան, մեղմորեն, արագոտն, առորեական, վաղորդյան, Որմիզդուխտ,օրըստօրե, ով, չօգնել, այսօր, պարզորոշ, հոդս ցնդել, հոտնկայս, արփիազօծ, հիմնովին, եղբորորդի, ոտանավոր, զօրուգիշեր, լացուկոծ, քեռորդի, նորօրյա, հատորյակ, վաղօրոք, արջաորս, սևորակ, ակնաջօղ:

2.Ըստ անհրաժեշտության լրացնե՛լ  բաց թողած տառերը (նաև կրկնակ)։
ա) Ազնվամորին (մոռ) վարդազգիների ընտանիքին պատկանող 1-1,5 մ
բարձրությամբ թուփ է կամ կիսաթուփ։ Տերևները բարդ են՝ եռամասնյա,
վերևից գրեթե մերկ ու կանաչ, ներքևից՝ թաղիքանման ու սպիտակավուն։
Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղկաթերթիկները սպիտակ են, պտուղը
բազմակորիզավոր է։ Բույսը ծաղկում է հունիս-հուլիս, պտղակալում՝ հուլիս-
օգոստոս ամիսներին։ Ձմեռելուց հետո բերք է տալիս միայն երկրորդ տարում
ու չորանում երրորդ տարում։
Դեռևս հին հույներն ու հռոմեացիներն անտառից հավաքած ազնվամորու
պտուղներն օգտագործել են ոչ միայն ուտելու, այլև բուժական
նպատակներով։ Հին Ռուսիայում օրգանիզմի առույգության համար առավոտյան
ժամերին ըմպել են ազնվամորու և լոռամրգու պտուղներից պատրաստված
խոշապ։

բ) Հայրենական ժողովրդական բժշկության մեջ ազնվամորու պտուղների
թուրմը լայնորեն կիրառվում է գրիպի, մի շարք ցրտառական
հիվանդությունների ժամանակ։ Պտուղները լայն կիրառում ունեն նաև լնդախտի,
սակավարյունության, ստամոքսային ցավերի ժամանակ։ Օգտագործվում են
նաև մարսողությունը լավացնելու և ալկոհոլային հարբածությունից
սթափեցնելու նպատակներով։
Հայկական ժողովրդական բժշկության մեջ ազնվամորու պտուղները լայն
կիրառում են ունեցել տենդային հիվանդությունների, իսկ ծաղիկների թուրմը՝
օձի կծածի դեպքերում։

3.Փակագծերում տրված բառերը տեղադրի՛ր նախադասության մեջ՝ ըստ անհրաժեշտության ենթարկելով փոփոխությունների։

Սիրելի՛ ուսուցիչ, Ձեզ գրում է Ձեր խոնարհ աշակերտը․ հնարավոր է՝ մոռացած լինեք ինձ՝ հազարավորներից  մեկին, բայց ես չեմ կարող չհիշել Ձեր բարի խորհուրդներին ու մեղմ ժպիտը։ (հազարավոր, մոռանալ, գրել, հիշել)

Գառների քաղցր մայունին սովոր, ալ ու ալվան ծաղիկներով զարդարված մեր սարերը այնպես էին ամայացել, այնպիսի թախծոտ լռություն էր տիրել այդ կողմում, որ սիրտս լցվեց։ (զարդարել, մայուն, կողմ, տիրել)

Մեսրոպ Մաշտոցի աշակերտը՝ Կորյունը, «Վարք Մաշտոցի» գրքով ապագա սերունդին հանձնեց իր ուսուցչի կյանքի ու գործունեության պատմությունը։ (ուսուցիչ, սերունդ, գործունեություն, աշակերտ)

4.Փակագծերում տրված բառերը տեղադրի՛ր նախադասության մեջ՝ ըստ անհրաժեշտության ենթարկելով փոփոխությունների:

1. Եվ շրջելով հայացքը՝ նայեց երկնքում՝ արշալույսի մեջ թաթախուն, կապույտի մեջ ճախրող թռչուններին։
2. Խորշոմած ճակատը սեղմած …, ձեռքերը … մրրկածեծ գլխի վրա՝ հոգնած ու հուսաբեկ ընկավ … առջև և սպասեց դրա …:
3. (Բացել, ծունկ, դուռ,հյուսել):
4. Ի վերջո կըմբռնի, որ … դուրս ելնել,այլապես պիտի … և … պատերի ու … ծանր գերանների տակ:
5. ( թաղել, ստիպել, ձեղուն, ջախջախել):
6. Զարմացած էր, որ Լիլիթին տեսած վայրկյանից սիրտը լցվել էր մի քաղցր զգացումով, և այդ օրից սկսած՝ դրախտը հազար անգամ ավելի գեղեցիկ էր դարձել:
7. Ադամը, … ծանր զամբյուղով,… հևիհև … լճակին, ուր Լիլիթն անհամբեր սպասում էր իր …:
8. (Հասնել, բեռնավորել, սիրելի, վերջալույս):

5.Պարզ նախադասությունները փակագծում գրված շաղկապով կամ դերանունով
միացրո՛ւ, դարձրո՛ւ բարդ նախադասություն (անհրաժեշտության դեպքում դրանցում որոշ
փոփոխություննե՛ր արա):
Որսորդներն իրենց շների հետ հայտնվեցին , երբ վախկոտ նապաստակն իր համար թռչկոտում
էր անտառի բացատում (երբ, երբ որ)
Աղվեսը ուզում էր խախտել պայմանն ու դուրս թռչել, երբ այծը նախատեց աղվեսին: ( հենց որ,
երբ)
Կարապները չէին ուզում ապրել մարդկանց մոտ ու երգել նրանց համար, քանի դեռ ծիծեռնակները
ծաղրում էին կարապներին: (քանի դեռ, այնքան ժամանակ)
Մեղուները չէին ուզում իրենց մեղրը մարդկանց տալ, հետևաբար նրանք որոշեցին խայթոցով վնասել
մեղրը տանողներին: (ուստի, հետևաբար)
Ծովի ջուրը չի խմվում,չնայած ծովին հասնելը փրկություն էր թվում: (թեև, չնայած, բայց)
Ձեռքը մեկնեց անկարգին բռնելու,թեև մտքինը նրան պատժելը չէր: (թեև, չնայած, բայց)