Կանոնավոր և անկանոն կոտորակներ

Այն կոտորակը, որի համարիչը փոքր է հայտարարից անվանում ենք կանոնավոր կոտորակներ։

Օրինակ՝  կոտորակը կանոնվոր է, քանի որ 5<8։

Իսկ եթե կոտորակի համարիչը մեծ է հայտարարից  կամ հավասար է նրան, անվանում ենք անկանոն  կոտորակներ։

Օրինակներ՝

կոտորակը անկանոնէ, քանի որ 7>5

կոտորակը անկանոնէ, քանի որ 7=7:

Առաջադրանքներ՝

Իրարից   առանձնացրեք կանոնավոր և անկանոն կոտորակները

Աստղանիշը փոխարինիր այնպիսի թվանշանով, որ ստանաս

կանոնավոր կոտորակ

Անկանոն  կոտորակ

Համեմատեք կոտորակները

և

և

և

Արտահայտիր նշված միավորներով՝

Խնդիր1․

Մայրիկը իր պատրաստած գաթայի -րդ մասը տվեց Արմենին, -րդ մասը՝ Դավիթին, իսկ  մնացած մասը՝ Սերգեյին։

Ո՞ւմ բաժինն էր ամենաշատը։

Խնդիր2․

Ավտոմեքենան պետք է անցներ 150կմ ճանապարհ։ Նա մինչև կեսօր անցավ ճանապարհի -րդ մասը։ Որքա՞ն ճանապարհ նրան մնաց անցնելու։

Խնդիր3․

Ամբողջ ճանապարհի -րդ մասը անցնելուց հետո ո՞ր մասը կմնա անցնելու։

Խնդիր4․

Գիրքն ունի 280 էջ։ Գայանեն կարդաց գրքի 3/5-ը։ Քանի՞ էջ մնաց կարդալու։

Լրացրուբաց թողնված բառը(բառերը)։ Եթե կոտորակի համարիչը փոքր է հայտարարից, ապա այդպիսի կոտորակն անվանում են ․․․․․ կոտորակ։

Թվի մաս

Թվի մաս գտնելը  և  թվի գտնելը, երբ հայտնի է նրա մասը

 

  • Հաշվիր

30-ի    մասը

30:2=15   15×1=15

164-ի  մասը

164:4=41

3000-ի  մասը:3000:100=30×1=30

 

  • Գտիր այն թիվը, որի

մասը 30  է      30×2=60:1=60

մասը 164 է    164×4=564:1=656

մասը  3000  է  3000×100=300.000:1=300.000

Օրինակ՝ Հաշվիր հատվածի երկարությունը՝ գիտենալով, որ նրա  մասը 6սմ է։

6սմ                 6սմ

6սմ ‧2=12սմ։

6×2=12

Առաջադրանքներ

 

  • Գտիր այն թիվը, որի

մասը 20 է

20×4=80

մասը 12 է

12×8=96

մասը 16 է

16×10=160

մասը 1 է

1×40=40

  • Թվի 1/4 մասը 60 է։ Ո՞րն է այդ թիվը։

60×4=240

  • Անահիտը գնել էր 800գ  շաքարավազ, որի  մասն օգտագործեց  թխվածքաբլիթ պատրաստելու համար։ Որքա՞ն շաքարավազ օգտագործեց  թխվածքաբլիթի  համար։

800:2=400

  • Դավիթը տնից դպրոց հասնելու համար պետք է անցնի  500մ ճանապարհ։ Ճանապարհի   մասը անցնելուց  հետո քանի՞ կիլոմետր կմնա նրան դեռ անցնելու։

500:5=100   500-100=

  • Թվի 1/2 մասը հավասար է 40-ի: Ինչի՞ է հավասար այդ թվի 1/8 մասը:40:2=20 20×8=160
  • Ամբողջ ճանապարհի 4/ 9 մասը անցնելուց հետո ո՞ր մասը կմնա անցնելու։5/9
  • Ամբողջ ճանապարհի 2/ 5 մասը անցնելուց հետո ո՞ր մասը կմնա անցնելու։3/5

 

  • Սիրելի սովորողներ, այժմ ինքներդ  կազմեք  նմանատիպ խնդիրներ։

 

 

 

 

 

 

Թվի մաս գտնելը  և  թվի գտնելը, երբ հայտնի է նրա մասը

 

  • Հաշվիր

30-ի    մասը

30:2=15   15×1=15

164-ի  մասը

164:4=41

3000-ի  մասը:3000:100=30×1=30

 

  • Գտիր այն թիվը, որի

մասը 30  է      30×2=60:1=60

մասը 164 է    164×4=564:1=656

մասը  3000  է  3000×100=300.000:1=300.000

Օրինակ՝ Հաշվիր հատվածի երկարությունը՝ գիտենալով, որ նրա  մասը 6սմ է։

6սմ                 6սմ

6սմ ‧2=12սմ։

6×2=12

Առաջադրանքներ

 

  • Գտիր այն թիվը, որի

մասը 20 է

20×4=80

մասը 12 է

12×8=96

մասը 16 է

16×10=160

մասը 1 է

1×40=40

  • Թվի 1/4 մասը 60 է։ Ո՞րն է այդ թիվը։

60×4=240

  • Անահիտը գնել էր 800գ  շաքարավազ, որի  մասն օգտագործեց  թխվածքաբլիթ պատրաստելու համար։ Որքա՞ն շաքարավազ օգտագործեց  թխվածքաբլիթի  համար։

800:2=400

  • Դավիթը տնից դպրոց հասնելու համար պետք է անցնի  500մ ճանապարհ։ Ճանապարհի   մասը անցնելուց  հետո քանի՞ կիլոմետր կմնա նրան դեռ անցնելու։

500:5=100   500-100=

  • Թվի 1/2 մասը հավասար է 40-ի: Ինչի՞ է հավասար այդ թվի 1/8 մասը:40:2=20 20×8=160
  • Ամբողջ ճանապարհի 4/ 9 մասը անցնելուց հետո ո՞ր մասը կմնա անցնելու։5/9
  • Ամբողջ ճանապարհի 2/ 5 մասը անցնելուց հետո ո՞ր մասը կմնա անցնելու։3/5

 

  • Սիրելի սովորողներ, այժմ ինքներդ  կազմեք  նմանատիպ խնդիրներ։

 

 

 

 

 

 

 

Ի՞նչ կլիներ , եթե…

Ինչ կլինի ,եթե մարդկությունը վերանար՝ բոլոր խանութներում մարդ չէր լինի, այգիներում մարդ չէր լինի ,երկրագնդի վրա մարդ չէր լինի : Ես արդեն ցնդում եմ, ես վերջապես գտա մարդ: Նա տղա է, բայց նա համարյա թե չեր խոսում:Մենք գնացինք խանութ: Որտեղ ես արթնացա և հասկացա ,որ այդ բոլորը ընդամենը երազ էր :

  1. Եթե արկղի մեջ եղած դդումների  կեսին  գումարենք  ամենափոքր  եռնիշ  թվի  1/10 մասը, կստանանք 110։ Որքա՞ն  դդում կար արկղում։100:10=10
  2. Դդմապուր պատրաստելու համար անհրաժեշտ է  200 գ կաթ,  100 գ դդում, բրնձի զանգվածը կազմում է  դդումի զանգվածի      1/ 4 մասը, շաքարավազը 15 գ-ով  պակաս  է բրնձի զանգավածից։
    Որքա՞ն շաքարավազ է անհրաժեշտ  դդմապուր  պատրաստելու համար։

կաթ-200գ

դդում-100գ

բրինձ-100:4=25

շաքար-25-15=10

Սովորողները Ղափամայի ծեսին որոշեցին ղափամա պատրաստել։ Բաղադրատոմսը իմանալու համար նրանք պետք է լուծեն այս խնդիրը։

3․ Ղափամա պատրաստելու համար անհրաժեշտ է 3/2  կգ ամբողջական դդում, 70 գրամ բրինձ, նույնքան կարագ, շաքարավազի զանգվածը  50 գրամով  պակաս էր  կարագի զանգվածից, չամիչի զանգվածը  5 գ-ով ավելի էր  շաքարավազի զանգվածից, խնձորի զանգվածը շաքարավազի զանգավածի վեցապատիկն է։ Գտեք խնձորի, չամիչի զանգվածը։ Դդմի զանգվածը արտահայտեք գրամներով։                        1000:2×3=1կգ 500գ

Բրինձ-70

կարագ-70

շաքար-70-50=20

չամիչ-20+5=25

 

4․ Դդումը ջեռոցում  խորովելու համար, այն սկզբում բաժանեցին 12 հավասար մասերի։  Անին կերավ այդ դդումի 3/12 մասը, իսկ Արամը՝ 1/12 մասը։ Դդմի ո՞ր մասն ավելացավ։3+1=4

12-4=8

8/12 մասը

Առաջադրանքներ

 

  1. Գտիր 120  թվի  4/6  մասը։

120:6=20  20X4=80

  1. Գտիր 180  թվի  5/3  մասը։

300

  1. Գտիր 240  թվի  6/40  մասը։

36

  1. Գտիր 250  թվի  4/5  մասը։

200

  1. Քանի՞ դեցիմետր  է  2/10 մետրը։

2

  1. Քանի՞ մետր է  3/4 կմ-ը։

750

  1. Քանի՞ սանտիմետր է 3/5 մետրը։

60

  1. Քանի՞ րոպե է  4/6 ժամը։

40

  1. Քանի՞ ժամ  է  5/6 օրը։20

 

  1. Քանի՞ մետր է  3/10  կիլոմետրը։300

 

 

  1. Գտիր մետրի 3/5 մասը։

60

  1. Արտահայտիր 2/3 ժամը րոպեներով։

40

 

  1. Ուղղանկյան ո՞ր մասը  գունավորված  չէ.

6/4

  1. Տուփում կար 20 միատեսակ մատիտ։ Տուփից հանեցին  դրանց  3/5 մասը։  Քանի՞  մատիտ  մնաց տուփում։

20:5=4 4X3=12 20-12=8

  1. Պիցցան բաժանեցին 8  հավասար մասերի։ Նարեին  տվեցին պիցցայի  5/8 մասը։ Պիցցայի ո՞ր մասը մնաց։

8:8=1 1X5=5

  1. Զամբյուղում կար 25 խնձոր, պապիկը թոռնիկներին  տվեց  դրանց  3/5 մասը, քանի՞  խնձոր  մնաց   զամբյուղում։

25:5=5 5X3=10

 

 

 

Տնային աշխատանք

Առաջադրանք 3 և 5

Փինաչի Հասանը

Մի խուլ փողոցում էր գտնվում Հասանի տունը, նա ապրում էր շատ աղքատ պայմաններում,չուստեր է կարկատում և ամեն իրիկուն քեֆ է անում իր փոքրիկ տնակի մեջ:

Ջրավաճառ Հասանը

Հասանը գտնում է մի կավե կուժ և օրական մի քիչ ջուր վաճառելով՝ երաժիշտների և ապրուստի համար գումար է հավաքում:

Հասանը պալատում

Մի առավոտ Հասանին տանում են պալատ:Այնտեղ նրան հագցնում են պալատականի շորեր և  ասում, որ նա պաշտոն է ստացել:

Վերջին փորձություն

Թագավորը հրամայեց, որ Հասանը կտրի մի հանցավորի գլուխ :Բայց նա խորամանկություն արեց և զարմացրեց բոլորին:

 

ա)աշխարհքի բան է. ինչպես բռնես , էնպես էլ կերթա-ինչ գումարը աշխատես նույն ձևով  կծախսես:

բ)երանի մարդու պակասը փողը լինի-նշանակում է, որ դա ամենալուծվող խնդիրն է

Առաջադրանքներ

 

  1. Քանի՞ դեցիմետր  է  4/5 մետրը =8 դմ

 

  1. Քանի՞ մետր է  4/5 կմ-ը=800 մ

 

 

  1. Քանի՞ սանտիմետր է 2/5 մետրը=40 սմ

 

  1. Քանի՞ րոպե է  4/5 ժամը։40  ր

 

 

  1. Քանի՞ րոպե է  2/5 ժամը։24ր

 

  1. Քանի՞ ժամ  է  3/8 օրը։9 ժամ

 

 

  1. Քանի՞ մետր է  2/5 կիլոմետրը։400մ

 

  1. Գտիր մետրի 2/10 մասը։20

 

 

  1. Գտիր 90  թվի  5/3  մասը։150թիվ

 

  1. Արտահայտիր 1/4 ժամը  րոպեներով։15ր

 

 

  1. Պատկերիր 12 սմ երկարությամբ 2 հատված և նշիր առաջինի 1/2 մասը, իսկ երկրորդի՝ 1/4 մասը։ Կարո՞ղ ես ասել, թե քանի սանտիմետր են այդ մասերի երկարությունները։9

 

  1. Ուղղանկյան ո՞ր մասն է գունավորված.

4/10

  1. Արկղում կար 120 միատեսակ գնդակ։ Արկղից  հանեցին  դրանց  7/8 մասը։  Քանի՞ գնդակ մնաց արկղում։15

 

  1. Տուփում կար 18 միատեսակ տոնածառի խաղալիք։ Արկղից հանեցին դրանց  7/9 մասը։ Քանի՞ խաղալիք  մնաց արկղում։14

 

 

  1. Ուղղանկյան երկարությունը 25 սմ է, իսկ լայնությունը կազմում է նրա 3/5-րդ մասը։ Գտիր ուղղանկյան պարագիծը:15

 

  1. Ջրավազանում կար 3200 լիտր ջուր։ Այգին ջրելու համար օգտագործվեց դրա 3/4 մասը։ Քանի՞ լիտր ջուր մնաց ջրավազանում։800

 

  1. Գիրքն ունի 280 էջ։ Գայանեն կարդաց գրքի 3/5-ը։ Քանի՞ էջ մնաց կարդալու։560

 

Առաջադրանքներ

  1. Քանի՞ դեցիմետր  է  4/5 մետրը =8 դմ

 

  1. Քանի՞ մետր է  4/5 կմ-ը=800 մ

 

 

  1. Քանի՞ սանտիմետր է 2/5 մետրը=40 սմ

 

  1. Քանի՞ րոպե է  4/5 ժամը։40  ր

 

 

  1. Քանի՞ րոպե է  2/5 ժամը։24ր

 

  1. Քանի՞ ժամ  է  3/8 օրը։9 ժամ

 

 

  1. Քանի՞ մետր է  2/5 կիլոմետրը։400մ

 

  1. Գտիր մետրի 2/10 մասը։20

 

 

  1. Գտիր 90  թվի  5/3  մասը։150թիվ

 

  1. Արտահայտիր 1/4 ժամը  րոպեներով։15ր

 

 

  1. Պատկերիր 12 սմ երկարությամբ 2 հատված և նշիր առաջինի 1/2 մասը, իսկ երկրորդի՝ 1/4 մասը։ Կարո՞ղ ես ասել, թե քանի սանտիմետր են այդ մասերի երկարությունները։9

 

  1. Ուղղանկյան ո՞ր մասն է գունավորված.

4/10

  1. Արկղում կար 120 միատեսակ գնդակ։ Արկղից  հանեցին  դրանց  7/8 մասը։  Քանի՞ գնդակ մնաց արկղում։15

 

  1. Տուփում կար 18 միատեսակ տոնածառի խաղալիք։ Արկղից հանեցին դրանց  7/9 մասը։ Քանի՞ խաղալիք  մնաց արկղում։14

 

 

  1. Ուղղանկյան երկարությունը 25 սմ է, իսկ լայնությունը կազմում է նրա 3/5-րդ մասը։ Գտիր ուղղանկյան պարագիծը:15

 

  1. Ջրավազանում կար 3200 լիտր ջուր։ Այգին ջրելու համար օգտագործվեց դրա 3/4 մասը։ Քանի՞ լիտր ջուր մնաց ջրավազանում։800

 

  1. Գիրքն ունի 280 էջ։ Գայանեն կարդաց գրքի 3/5-ը։ Քանի՞ էջ մնաց կարդալու։560

 

 

1. Միլենան ամեն օր ծամում է 10 մաստակ: Քանի տուփ նա կօգտագործի 1 տարվա ընթացքում, եթե ամեն տուփում կա 20 մաստակ: Ընդունենք, որ տարին ունի 366 օր:
366×10=3660
3660:20=183
Պատ.183
2. Մանվելը 12 թերթանոց տետրը լրացնում է 7 օրում: Քանի օրում նա կլրացնի 96 թերթանոց տետրը:
96:12=8
8×7=56
Պատ.56
3. Վարդանը ամեն գիշեր քնում է 9-ը ժամ 42րոպե: Քանի ժամ կքնի նա մեկ շաբաթում, եթե Վարդանը գիշերը գնում է ջուր խմելու 3 անգամ և մեկ անգամ ջուր խմելու համար նա ծախսում է 4 րոպե:
42-12=30
9×7=63
30×7=210
       210+63=273

4. Լուծիր գլուխկոտրուկները

Պատ.25

Պատ.5

Պատ.90

Պատ.13

Պատ.48

Պատ.26

Պատ.2

Պատ.39

500

Պատ.14

Պատ.6

25

32