Առաջադրանքներ(դասարանում)

1) Գտեք բոլոր անկյունները, որոնք առաջանում են երկու՝ a և b զուգահեռ ուղիղները c հատողով հատելիս, և անկյուններից մեկը 70⁰-ով մեծ է մյուսից:
125+55=180

2) ABC անկյունը 70⁰ է, իսկ BCD անկյունը՝ 110⁰: AB և CD ուղիղները կարո՞ղ են լինել զուգահեռ:հա

Առաջադրանքներ (տանը)

3) Երկու զուգահեռ ուղիղները հատողով հատելիս միակողմանի անկյունների տարբերությունը 70⁰ է: Գտեք այդ անկյունները:
>=110
>=70

4) Նկարում AB=BC, <A=60⁰, CD-ն BCD անկյան կիսորդն է: Ապացուցեք, որ AB II CD:
Նրան նույ ուղու վրա են:

Նրանք խաչադիր են:

Լրացուցիչ առաջադրանք

1. Կառուցել շրջանագիծ, քանոնով չափել շրջանագծի տրամագիծը, ապա թելի և քանոնի օգնությամբ չափել շրջանագծի երկարությունը, վերջինս բաժանել տրամագծի երկարության վրա և հաշվել։ Համացանցից գտնել ինչպես են անվանում ստացված թիվը։ (Ամբողջ աշխատանքը պատկերներով կամ տեսագրության միջոցով ներկայացնել բլոգում առանձին հրապարակումով, ապա ուղարկել ուսուցչին)

Գործնական աշխատանք 

1. Ընդգծե՛ք 3 պարզ բայ.
ա. սպառնալ, լրանալ, բռնանալ, ոռնալ, հուրհրալ, չքանալ
բ փախչել, շնչել, կառչել, հանգչել, դիպչել, զեղչել
գ. թոշնել, կայծկլտալ, խառնել, պրծնել, հիմնել, մեռնել
դ. թռչկոտել, մրոտել, իջնել, խայտալ, որոտալ, հեծկլտալ
2. Փակագծերում տրված տարբերակներից ընդգծե՛ք ճիշտը.
ա. Նա ինձ նրբորեն (զգալ, զգացնել) տվեց, որ ես սխալ եմ:
բ. Այս գինին քանի՞ տարի է (հնեցրած, հնացրած):
գ. Հարսն ու փեսան այնուհետև աղավնիներ (թռցրեցին,
թռցրին) օդ:
դ. Նա իմ ձեռքից ոչ մի տեղ էլ չի (փախչի, փախնի):
ե. Կատուն (ուռցրել, ուռեցրել) էր մեջքը և ֆշշացնում էր
իր ձագերին սպառնացող երեխաների վրա:
զ. Ձմռանը դպրոցում այնքան ցուրտ է լինում, որ մատներս
(սառում, սառչում) են ու փայտանում:
է. Մայրս ինձ փոքր ժամանակ միշտ (քնացրել, քնեցրել) է
օրորոցայիններով:

Միաբջիջ կենդանիները կամ նախակենդանիները 2 միկրոնից մինչև 6 սմ չափերով հնագույն օրգանիզմներ են, որոնք ապրում են ծովային և քաղցրահամ ջրերում, հողում: Նախակենդանիների տեսակների թիվը գերազանցում է 25 000-ը: Նրանց մեծ մասը ազատ ապրող ձևեր են, որոնք մասնակցում են ջրերի մաքրման, նստվածքների առաջացման, լեռնագոյացման պրոցեսներին:

Միաբջիջները ինքնուրույն օրգանիզմներ են, որոնց բորոշ է կենսական բոլոր ֆուկցիաները՝ նյութափոխանակություն, շարժում, բազմացում, գրգռականություն: Ստորակարգ միաբջիջները չունեն մարմնի կայուն ձև, նրանց կիսահեղուկ ցիտոպլազման անընդհատ շարժվում և ստեղծում է պրոտոպլազմային ելուստներ կամ կեղծ ոտքեր՝ պսևդոպոդիումներ: Բարձրակարգ տեսակներն ունեն հենարանային գոյացումներ, որոնք ապահովում են մարմնի կայուն ձև: Այդ գոյացումներից են էլաստիկ մեմբրանը կամ պելլիկուլը՝ արտաքին թաղանթը, արտաքին զրահը, ֆիբրիլները, հանքային՝ CaCO3, Si, O2 կմախքը, որը նման է խեցու կամ ասեղների (սպիկուլներ): Նախակենդանիների շարժումը կատարվում է կեղծ ոտքերի, թարթիչների, մտրակների, թարթիչներից բաղկացած թաղանթիկների (մեմբրանելների) և փնջերի (ցիրրերի), մկանային մանրաթելերի օգնությամբ:

Միաբջիջ կենդանիներն ունեն կամ ավտոտրոֆ, կամ միքսոտրոֆ, կամ հետերոտրոֆ տիպի սննդառություն: Սնվում են բակտերիաներով, միաբջիջ ջրիմուռներով, իսկ գիշատիչները՝ այլ միաբջիջ կենդանիներով: Սնման ընթացքում օգտագործվում են պսևդոպոդիումները, մերձբերանային մեմբրանելները: Չմասված նյութերը դուրս են մղվում մարմնի տարբեր կողմերից կամ պելլիկուլի հատուկ անցքից: Քաղցրահամ ջրերում բնակվող բոլոր տեսակներն ու նաև որոշ ծովային տեսակներ ունեն հատուկ օրգանոիդ՝ կծկուն վակուոլ, որն անընդհատ արտահանում է ավելորդ ջուրն ու բջջում կարգավորում օսմոտիկ ճնշումը: Մակաբույծներն ու որոշ ծովային տեսակներ զուրկ են այդպիսի վակուոլներից:

Միաբջիջ կենդանիները շնչում են մարմնի ամբողջ մակերեսով: Նրանք չունեն նյարդային համակարգ, սակայն արձագանքում են մեխանիկական, էլեկրական, քիմիական, լուսային և ջերմային գրգիռներին:

Միաբջիջ կենդանիների մեծ մասն ունի մեկ կորիզ, որոշները երկու կամ ավելի կորիզներ: Կան տեսակներ, որոնք ունեն մեկ մեծ (մակրոնուկլեուս) և մեկ փոքր (միկրոնուկլեուս) կորիզ: Մեծ կորիզը որպես կանոն պոլիպլոիդ (բազմաքրոմոսային) է և ունի վեգետատիվ ֆունկցիա, փոքրը՝ դիպլոիդ է և մասնակցում է սեռական բազմացման պրոցեսին: Պարզագույնները բազմանում են երկու եղանակով՝ անսեռ և սեռական: Անսեռ բազմացումը կատարվում է կիսման կամ բազմակիսման, կամ բողբոջման եղանակով: Սեռական բազմացման ժամանակ դիտվում է 

սեռական բջիջների (գամետների) առաջացում ու միաձուլում (կոպուլացիա) կամ սեռական կորիզների միաձուլում: Այսպես գոյացած զիգոտներից զարգանում է նոր սերունդ: Շատ տեսակներ բազմանում են անսեռ և սեռական բազմացման հերթագայմամբ: Այս կենդանիները հատկապես ցիստայի (թաղանթապատյանի) մեջ կարող են ապրել մինչև 16 տարի:

Արտագաղթողների և ներգաղթողների գումարն արտահայտում է միգրացիայի ընդհանուր, իսկ տարբերությունը՝ զուտ մեծությունը: Միգրացիաները կարևոր դեր են կատարել մարդկության պատմության մեջ. նրանց հետ են կապված բնակեցման, հողի տնտեսական յուրացման, արտադրողական ուժերի զարգացման, ռասաների, ժողովուրդների ու լեզուների կազմավորման և աշխարհով մեկ տարածման գործընթացները: Նկարը խորհդանշում է աշխարհի տարբեր երկրներ միգրանտների հոսքը: 

Աշխարհագրության մի ճյուղը՝ միգրացիայի աշխարհագրությունը, ուսումնասիրում է միգրացիոն հոսքն առանձին տարածքների (երկրների, շրջանների) և բնակավայրերի տարբեր տիպերի, այդ հոսքերի կառուցվածքի միջև, ինչպես նաև նրա պատճառները, գործոնները և մոտիվները (շարժառիթները): Ինչպես գիտենք, ներկայումս հազարավոր միգրանտներ են գալիս Հայաստան և արտագաղթում Հայաստանից, հետևաբար՝ միգրացիայի աշխարհագրության շնորհիվ կարելի է ևս մեկ անգամ համոզվել, որ աշխարհագրությունը վերաբերում է իրական կյանքի խնդիրներին և օգնում հաղթահարել դրանք:  Նկարում պատկերված է Աֆրկիկայի բնակիչների ներգաղթը Մալթա: Վերջին շրջանում հաճախակի են այն դեպքերը, երբ միգրանտների նավակները սուզվում են գերծանրաբեռնված լինելու կամ վատ եղանակի պատճառով: 

 Միգրացիան լինում է կամավոր և բռնի: Եթե անձի միգրացիա կատարելու որոշումը կայացվել է ինքնակամ, առանց արտաքին գործոնների պարտադրանքի, ապա միգրացիան կամավոր է, եթե որոշումն ընդունվել է արտաքին գործոնների (բնական, հասարակական) ճնշման ներքո՝  այդպիսի միգրացիան բռնի է (դեպորտացիա): Միգրացիայի գլխավոր պատճառը սոցիալ – տնտեսական է (աղքատություն, գործազրկություն և այլն): Միգրացիա կարող է տեղի ունենալ նաև քաղաքական, ընտանեկան-կենցաղային, կրոնական, ազգային, էկոլոգիական և այլ պատճառներով:Ըստ տարածքի ընդգրկման՝ միգրացիաները լինում են արտաքին և ներքին: Արտաքին միգրացիաներ են արտագաղթը (էմիգրացիան) և ներգաղթը (իմիգրացիան): Նկարում ներկայացված են միգրացիաների տեսակները ըստ տևողության, կազմակերպման եղանակաների և ձևերի: 

Էմիգրացիան քաղաքացիների մեկնումն է սեփական երկրից, իսկ իմիգրացիան՝ այլ երկրի քաղաքացիների մուտքը տվյալ երկիր: Արտաքին միգրացիաներ դիտվել են մարդկության պատմության ողջ ընթացքում (օր՝ «ժողովուրդների մեծ գաղթը»): Ամերիկա, Ավստրալիա աշխարհամասերի հիմնական բնակչությունը Եվրոպայից ներգաղթածների սերունդներն են (միայն 19-րդ  դարում մոտ 60 մլն  մարդ է միգրացիա կատարել):  Միգրացիաների դրդապատճառները (շարժառիթները, մոտիվները) 

Կրոնական շարժառիթով զանգվածային գաղթեր են տեղի ունեցել 1947 թ.-ին Հնդկաստանում, երբ մահմեդականներն առանձնացան Պակիստանում, իսկ Պակիստանից միլիոնավոր հնդուականներ և բուդդայականներ տեղափոխվեցին Հնդկաստան: Քաղաքական և ազգային միգրացիայի օրինակ է Ադրբեջանից մոտ 400 000 հայերի հարկադրված գաղթը (դեպորտացիան) (իրականում փախուստը կյանքը փրկելու նպատակով) ՀՀ և այլ երկրներ: Վերջին 20 տարվա ընթացում ՀՀ-ից արտագաղթել է մոտ 1 մլն մարդ՝   հիմնականում սոցիալ-տնտեսական շարժառիթով: Միգրացիաների տեսակները 

Ներքին միգրացիան տեղի է ունենում հիմնականում չորս ուղղությամբ՝ գյուղից քաղաք, քաղաքից գյուղ, գյուղից գյուղ, փոքր քաղաքից մեծ քաղաք: Բազմաթիվ երկրներում ներքին միգրացիաներ կատարվում են նախկինում յուրացված և խիտ բնակեցված շրջաններից դեպի նոր յուրացվող շրջաններ: Միգրանտների թվով առաջատար պետությունները (2015 թ.) 

1. Բերե՛ք հեղուկ եւ պինդ մետաղական պարզ նյութերի օրինակներ:
   պինդ-երկաթ,ոսկի,պղինձ
   հեղուկ-սնդիկ
2. Բերե՛ք գազային, հեղուկ եւ պինդ ոչ մետաղական պարզ նյութերի օրինակներ:
   գազային-թթվածին
   հեղուկ-ջրածին
   պինդ-գռաֆիտ
3. Հետեւյալ մեծություններից որո՞նք են բնութագրում
   ա) քիմիական տարրը
   բ) պարզ նյութը
   1)ատոմի զանգվածը, 2)հոտը, 3)հալման եւ եռման ջերմաստիճանները, 4) ատոմի կառուցվածքը, 5) կարծրությունը, 6)ատոմային համարը 7) գույնը, 8)խտությունը:

4. Քիմիական տարրերի հատկությունների տեսան­ կունից պարզաբանե՛ք՝ ո՞ր հատկություններով են իրար նման եւ որո՞վ տարբեր տրված տարրերի զույգերը.
ա. H-ջրածին,ոչ մենաղ, Li-երկաթ,պինդ,

բ. O-,գազային,ոչ մետաղ , N-ոչ մետաղ, գզային

գ. Be- մետաղ,պինդ Mg-մետաղ,պինդ

դ. Al-պինդ,երկաթ, Zn-մետաղ,փափուկ

5. Հիմնականում ո՞ր տարրերից է կազմված Երկրի կեղեւը:
երկաթ ,նիկել,կալցիում ,նատրիում,ջրածին,մագնիում 

6. Ո՞ր տարրերն են հանդիպում բնության մեջ ազատ վիճակում:
ազոտ,թթվածին,ֆոսֆոր,պղինձ

Վարժություններ

Վարժություն 1։ Դո՛ւրս գրել այն բառերը, որոնցում գրաբարյան ն վերջնա-
հնչյունը հոգնակիի կազմության ժամանակ չի վերականգնվում, բայց վերա-
կանգնվում է բառակազմության ժամանակ։
Կողմ, բեռ, գառ, դուռ, մաս, թոռ, լեռ, ծունկ, ծոռ, հարս, սերմ, ձուկ, մուկ,
նուռ։

Վարժություն 2։ Առանձին սյունակներով դո՛ւրս գրել եզակի և հոգնակի
գոյականները։ Երեք եզակի և երեք հոգնակի գոյականներով կազմել նախա-
դասություններ։
Ես նայում եմ սեգ Արագած սարին,
Դարերի ձյուն կա նրա կատարին,
Ժայռեր կան այնտեղ շանթերից կիսված,
Հողմերից ծեծված, արևից կիզված,
Եվ անդունդներ կան գագաթներն ի վար
Վշտի պես խորունկ, ցավի պես խավար…
Սակայն լանջերին արև՜ է, գարո՜ւն,
Աղբյուրն է խոսում, խայտում է առուն,
Բուրմունքը թևին՝ զեփյուռն է խաղում,
Բոսոր կակաչն է հովից ծիծաղում,
Ծաղիկն է բուսնում ժայռին ու քարին,
Թեկուզ դարերի ձյուն կա կատարին,
Թեկուզ հողմածեծ գագաթներն ի վար
Անդունդներ կան մութ, վշտի պես խավար։ Վահագն Դավթյան

Վարժություն 3։ Գտնե՛լ, թե որ շարքերի բոլոր բառերի հոգնակին է կազմ-
վում –եր վերջավորությամբ։
1. բեռնարկղ, բառատետր, բնագիր, պատմագիր
2. գլխաշոր, դեղատոմս, ձկնորսանավ, ամսագիր
3. ածխակույտ, ակնաբիբ, բաժնետեր, դասաժամ
4. եզրաշերտ, թաղամաս, լաստանավ, զարդասյուն
5. մեղրամոմ, յուղաբիծ, նավթահոր, շնագայլ
6. ջրաբույս, սառցադաշտ, որմնանկար, վարելահող
7. անվաճաղ, արքայատոհմ, բնակվարձ, գետաձի
8. գիտափորձ, զոդաձող, երկաթալար, էլեկտրասարք
9. թոնրատուն, ճամփեզր, մատենացանկ, թիթեղագործ
10. մեկնակետ, մարզաձև, ջրաշիթ, ուրվագիծ

Վարժություն 4։ Գտնե՛լ, թե որ շարքերի բոլոր բառերի հոգնակին է
կազմվում –ներ վերջավորությամբ։
1. գորգագործ, որմնադիր, մեղվաբույծ, էքսկավատորավար
2. ածխահատ, գյուղատնտես, այգեգործ, երգիծաբան
3. հանդիսատես, հատապտուղ, էլեկտրամուրճ, հեքիա+թագիր
4. հրուշակագործ, ձիթաբլիթ, հերթապահ, մանկաբույժ
5. պատգամ, պատճեն, ջրատար, սննդամթերք
6. տիեզերագնաց, ուղղաթիռ, փականագործ, քարայր
7. քարհատ, առակագիր, ատամնաբույժ, արգելացանց
8. բնանկար, գաջագործ, դեղասրվակ, խճանկար
9. ծաղկաբույծ, համազգեստ, հատապտուղ, մեդալակիր
10. նորաբնակ, շերամապահ, սերնդակից, վաճառատեղ

Տեսնես ի՞նչ էին ասում իրար,
Երբ լսում էին ղողանջը մեր,
Մանուկ արևը՝ սարերն ի վար
Եվ մեռնող մութը՝ ձորերն ի վեր։

Երբ լսում էին հառաչը մեր,
Տեսնես ի՞նչ էին ասում իրար
Մեռնող արևը՝ սարերն ի վեր
Եվ մանուկ մութը՝ ձորերն ի վար։

1. Դուրս գրի՛ր անծանոթ բառերն ու բառարանի օգնությամբ բացատրիր:
   Չկա
2. Բանաստեղծությունից դուրս գրի՛ր փոխաբերությունները։
3. Բանաստեղծության մեջ ի՞նչն է ավելի շատ՝ գո՞ւյնը, ձա՞յնը, թե՞ շարժումը:
   շարժումը ամենից շատն է
4. Ո՞ր քառատողը քեզ ավելի շատ դուր եկավ, ինչո՞ւ:
   Այս քառատողը ինձ ավելի շատ դուր եկավ:
   Այս էլ քանի ամիս
   Ծառերը չեն թռչում,
   Անցած ճանապարհիս
   Քարերը չեն շնչում։
   
   

1. Համեմատեք երեք Արշակունի արքաների (Ձեր ընտրությամբ) ներքին և արտաքին քաղաքականությունը;
   Խոսրով Բ կառավարել է 252-260 թվականներ ,Տրդատ Բ-ի որդին է :

Խոսրով Բ-ն դավանում էր զրադաշտականություն, և խոչընդոտում էր քրիստոնեության տարածմանը։

Սպանվել է 287 թվականին՝ Շապուհ I-ի հրահանգով պարթև Անակի կողմից՝ Վաղարշապատում։ Հայ ազնվականությունը վրեժ է լուծում նրանից, սպանվում են Անակի ընտանիքի բոլոր անդամները, բացի երիտասարդ Գրիգորից։

Վաղարշ Ա կառավարել է 117-140 թվականներ Սանատրուկի որդին է:116 թվականի ամռանը, գլխավորելով հռոմեական նվաճողների դեմ հայերի ազատագրական պայքարը, վերականգնել է երկրի անկախությունը և Պարթևաց Խոսրով Ա արքայի աջակցությամբ հռչակվել Մեծ Հայքի թագավոր։ Տրայանոս կայսեր արկածախնդիր քաղաքականության ձախողումից և 117 թվականին նրա մահից հետո, նոր կայսր Հադրիանոսը հարկադրված է եղել Մեծ Հայքից դուրս բերել հռոմեական զորքերը և ճանաչել Վաղարշի անկախությունը։

1. Վերլուծեք Արշակունյաց Հայաստանի կործանման պատճառները;
   Որովետև այտ ժամանակ շատ դավճաններ կար
2. Համեմատեք Վարդանանց և Վահանանց պատերազմները;
   
   Կողմերի զորքերի թվաքանակ, Հայերի, վրացիների և աղվանների 66000 զորքը ընդդեմ 90000 պարսիկ զինվորների: Հրամանատարներ. Հայկական կողմից՝ Վարդան Մամիկոնյան, Պարսիկներից՝ Մուշկան Նիսալավուրտ: Պատերազմի պատճառ. Պարսկաստանի ձուլողական քաղաքականություն: Պատերազմի մասին. 449թ. հոների նկատմամբ հաղթանակից հետո, պարսից արքա Հազկերտ 2-րդը հատուկ հրովարտակ է արձակում, որի համաձայն նրա բոլոր քրիստոնյա հպատակները պիտի կրոնափոխ լինեին և ընդունեին զրադաշտականություն։
   
3. Հետազոտական աշխատանքների թեմաները` «Արշակ II», «Հանճարեղ թագավոր Պապը», «Անհատի դերը պատմության մեջ Արշակունի արքաների օրինակով», «Վարդան Մամիկոնյան», «Վահան Մամիկոնյանը և Հայաստանն անկախության շեմին», «Արշակունի արքաների կերպարները գեղարվեստական գրականության մեջ», «Եկեղեցու դերը հայոց պատմության V դարում»:

Տեսնես ի՞նչ էին ասում իրար,
Երբ լսում էին ղողանջը մեր,
Մանուկ արևը՝ սարերն ի վար
Եվ մեռնող մութը՝ ձորերն ի վեր։

Երբ լսում էին հառաչը մեր,
Տեսնես ի՞նչ էին ասում իրար
Մեռնող արևը՝ սարերն ի վեր
Եվ մանուկ մութը՝ ձորերն ի վար։

https://soundcloud.com/user-716004719/zapis-7?si=f9747b0c065c4581ade8b472e1c8d49c


Դուրս գրի՛ր անծանոթ բառերն ու բառարանի օգնությամբ բացատրիր:
Չկա

Բանաստեղծությունից դուրս գրի՛ր փոխաբերությունները։

Բանաստեղծության մեջ ի՞նչն է ավելի շատ՝ գո՞ւյնը, ձա՞յնը, թե՞ շարժումը:
շարժումը ամենից շատն է

Ո՞ր քառատողը քեզ ավելի շատ դուր եկավ, ինչո՞ւ:
Այս քառատողը ինձ ավելի շատ դուր եկավ:
Երբ լսում էին հառաչը մեր,
Տեսնես ի՞նչ էին ասում իրար
Մեռնող արևը՝ սարերն ի վեր
Եվ մանուկ մութը՝ ձորերն ի վար։