313.  Տրված արտահայտություններն ու նախադասությունները գործածելով՝ մի պատմություն հորինի´ր:

Որ ոչ ոք նրան չտեսներ: Ամեն ինչ նորից սկսել: Ժայոի վրա  քուն էր մտել: Մի հայացքն էլ բավական էր: Ինչպես արծիվն է երկնքից ցած սուրում: Շքեղ այգիներ կային:

314.Գտի´ր հնչունափոխված արմատները և գրի´ր դրանց անհնչունափոխ ձևերը:

Պատկերազարդ, բազկաթոռ-բազուկ, ոսկեվառ-ոսկի, գնդասեղ-գունդ, մաքսանենգ, զուգահեռ,   կաղնեփայտ-կաղնի, գրկաբաց-գիրկ, լեռնաշղթա, արժա­նապատիվ, ձվածեղ-ձու, պատուհան, ամառնամուտ, մարդասեր, ժամացույց, հողագունդ, ջերմանավ, սրտապատառ-սիրտ, սիրառատ-սեր, գինեվաճառ-գինի, գերեվաճառ-գերի, բարեգութ-բարի, մատենագիր, դրկից-դուրս,  լուսամուտ-լույս:

315.  Սխալները գտի´ր և ուղղի´ր:

Ամեն անգամ իր արածը հիշելուց կարմրում էր:

Մանկությունս հիշելիս սիրտս դառնում է գինով…

Արտը հնձելիս էլ ականջը  ձայնի Էր:

Արտը հնձելուց հանկարծ իր անունր լսեց:

Փորելուց  բահն ինչ-որ բանի դեմ առավ:

Ամեն անգամ այդ դուռը բացելուց հիշում էր իր վախը:

Մատը մեխելուց էր վիրավորվել:

316.  Երկրորդ  նախադասությունը փակագծում գրված բառով միացրո´ւ  առաջինին (ընդգծված բառերը հանի´ր կամ  փոխի´ր):

Օրինակ՝  քաղաքի  ճանապարհին մի բազմություն տեսա: Դրան մեր հին ծանոթն էր առաջնորդում: (որին) — Քաղաքի ճանապարհին մի բազմություն տեսա, որին մեր հին ծանոթն Էր առաջնորդում:

Խալիֆաները  հիմնեցին և  մայրաքաղաք դարձրին Բաղդադը: Բաղդադի գեղեցիկ ճարտարապետությունն ու շքեղությունն աոասպել  դարձան: (որի)
Խալիֆաները  հիմնեցին և  մայրաքաղաք դարձրին Բաղդադը,որի գեղեցիկ ճարտարապետությունն ու շքեղությունն աոասպել  դարձան:

Գիտնականի հետաքրքրությունը  գրավեց մի բարձունք: Դրա տակ հին քաղաքի ավերակները պիտի լինեին, ըստ ավանդության: (որի)
Գիտնականի հետաքրքրությունը  գրավեց մի բարձունք,որի տակ հին քաղաքի ավերակները պիտի լինեին, ըստ ավանդության:

Վանքի  մի խցում նստել է մի ծերուկ: Նա գրքեր է քննում խորասույզ: (որր)
Վանքի  մի խցում նստել է մի ծերուկ,որը գրքեր է քննում խորասույզ:

Կար ու չկար. մի ձկնորս կար: Մի գիշեր այդ ձկնորսը  շալակեց իր ուռկանն ու ծովափ իջավ: (որր)
Կար ու չկար. մի ձկնորս կար,որը մի գիշեր  շալակեց իր ուռկանն ու ծովափ իջավ:

Տաճարի քրմերը մի էշ ունեին: Իրենց թափառումների ժամանակ այդ էշով նրանք բեռ էին փոխադրում: (որով)
Տաճարի քրմերը մի էշ ունեին,որով իրենց թափառումների ժամանակ բեռ էին փոխադրում:

,,Ձոն,, նախագծային աշխատանք

Նաիրա անունը հին հայկական անուն է, որը նշանակում է <փայլատակող> կամ <ազատամիտ>:
Նուրբ ու գեղեցիկ,
Աստղի պես փայլող,
Իր հետ բերում է
Րոպեներն աշխարհի
Ամեն տեղ , որ սեր սփռի:

Ինչպես հիշում ենք, տասնորդական թվերը 10, 100, 1000-ով ․․․ բազմապատկելու դեպքում  տասնորդական թվի ստորակետը տեղափոխում էինք ձախ կախված  արտադրիչի 0-ների քանակի (10,100,100…)։
Օրինակ՝  78,9 :10=7,89  կամ 364,7։100=3,647 կամ 3647:1000=3,647:

Իսկ եթե տասնորդական թիվը անհրաժեշտ լինի բաժանել 10, 100․․․ թվերից տարբեր թվերի վրա,այդ դեպքում ինչպե՞ս պետք է վարվել։ Եթե հանկարծ մեր նախընտրելի շորը տաբատը կարելու համար անհրաժեշտ լինի7,6 մետր երկարություն ունեցող կտորը բաժանել 4 մասի ։ Ի՞նչ պետք է անել։ Պետք է բաժանել։
7,6     | 4
4        |——
— —  |1,9
՛՛՛՛36
— 36
——
0

Այսպիսով՝  Տասնորդական կոտորակը բնական թվի բաժանելու համար պետք է ՝
1) կոտորակը թվի վրա բաժանել՝ անտեսելով ստորակետը
2) քանորդում դնել ստորակետ, երբ կավարտվի ամբողջ մասի բաժանումը

Առաջադրանքներ

1. Կատարե՛ք բաժանում.
   ա) 9,56 ։ 2=4,8       դ) 1,4 ։ 7=0,2     բ) 16,064 ։ 4=4,016
   ե) 20,25 ։ 45=0,45   գ) 121,121 ։ 11=11,011
2. Հետևյալ թվերը դասավորե՛ք աճման կարգով.
   20-ի 7 %-=1,4    15-ի 8 %-ը=1,2    90-ի 3 %-=2,7    100-ի 5 %-=5
   1.2 ; 1.4; 2.7 ; 5
3. Համեմատե՛ք կոտորակները.
   ա) –6,73 և –6,81; գ) –11,2 և –11,21; ե) –0,38 և –1,001;  բ) –0,432 և –1,431; դ) –3,756 և –3,706; զ) –5,555 և –4,999։
4. Ինչքանո՞վ է 27 մ 38 սմ-ը մեծ 13,81 սմ‐ից։ 13,57
5. 50 կգ կարմիր ներկն արժե 75000 դրամ, իսկ 85 կգ սպիտակ ներկը՝ 123250 դրամ։ Ո՞ր ներկի գինն է ավելի բարձր։
   75000:50=1500
   123250:85=1450
   1500>1450
   
6. Կատարե՛ք բաժանում.
   ա) 8,368 ։ 2=4,184       դ) 10,5 ։ 7=1,5     բ) 17,024 ։ 4=4,256
   ե) 6,25 ։ 125=0,05   գ) 0,0225 ։ 15=0,0015    զ) 10,08 ։ 24=0,42
7. Ինքնաշխատ հաստոցներից մեկը 720 մանրակ է պատրաստում 6 ժամում, իսկ մյուսը` 12 ժամում: Քանի՞ ժամում հաստոցներն այդ նույն քանակով մանրակներ կպատրաստեն` աշխատելով միաժա­մանակ:720:6=120
   720:12=60
   60+120=180
   720:180=4
8. 50 թիվը նախ մեծացրել են 25 %-ով, ապա ստացված թիվը փոքրացրելեն 20 %-ով։ Ինչպիսի՞ թիվ է ստացվել` 50-ից մե՞ծ, թե՞ փոքր։
   50*25: 100=12.5
   50*20:100=10
   50+12.5-10=52,5
   50<52.5
9. Կատարե՛ք բազմապատկում.
   ա) 7,31 ⋅ 2,06 =15,0586,     բ) 20,02 ⋅ (–11,99) =(-240.0398),        գ) 0,1 ⋅ 4,767=0.467 ,դ) (–34,8) ⋅ (–0,348)=12,1104 ,   ե) (–5,32) ⋅ (–2,2)= 11,704,       զ) 12,12 ⋅ 10,01=121.3212 :
10. Գնացքն ամբողջ ճանապարհի 3/4-ն անցնում է 6 ժամում։ Ինչքա՞ն ժամանակում այն կանցնի ամբողջ ճանապարհը։
    6:3*4=8ժամ
    Լրացուցիչ առաջադրանքներ
11. AB հատվածի երկարությունը 14 սմ է։ Նրա վրա նշված է այնպիսի M կետ, որ AM = 9 սմ, և այնպիսի K կետ, որ BK  = 3 սմ։ Գտե՛ք MK հատվածի երկարությունը։
    14-9-3=2
12. Խնձորները չորանալիս կորցնում են իրենց զանգվածի 23/25-ը։ Որ­քա՞ն խնձորաչիր կստացվի 1200 կգ թարմ խնձորից։
    1200-(1200:25*23)=96
13. 500 կգ հանքաքարից ստացել են 77 կգ պղինձ։ Ինչքա՞ն պղինձ կստացվի 300 կգ հանքաքարից։
    300*77:500=46,2
14. Բնակարանի մակերեսը 64 մ²է։ Նրա հատակը ներկելու համար պահանջվում է 21 կգ ներկ։ Քանի՞ կիլոգրամ ներկ է անհրաժեշտ խոհանոցի հատակը ներկելու համար, եթե նրա մակերեսը 16 մ² է։
    16*21:64=5.25 kg

Ընտրե՛ք ճիշտ տարբերակները:

1. Ջերմաստիճանը որոշելու սանդղակներ են՝
   ա) Ցելսիուսի բ) Ֆարենհայտի գ) Կելվինի դ) Ջոուլի
2. Ջերմային ընդարձակման ժամանակ մարմնի զանգվածը՝
   ա) մեծանում է բ) փոքրանում է գ) չի փոխվում
3. Նյութի գազային վիճակից հեղուկ վիճակի անցումը կոչվում է՝
   ա) պնդացում բ) խտացում գ) հալում
4. Երբ երկու միմյանց հետ հպվող կամ շփվող մարմիններ էլեկտրականանում են, նրանք ձեռք են բերում՝
   ա) միեւնույն նշանի լիցքեր բ) տարբեր նշանի լիցքեր
5. Կայծակի ժամանակ ճիշտ է՝
   ա) պառկելը
   բ) կանգնելը
   գ) ոտքերն իրար մոտ պահած կքանստելը
6. Ուժեղ տաքացման ժամանակ մագնիսները՝
   ա) կորցնում են իրենց մագնիսական հատկությունները
   բ) ուժեղացնում են իրենց մագնիսական հատկությունները
   Լրացրե՛ք նախադասությունները:
7. Մարմնի տաք կամ սառը լինելը որոշվում է նրա ջերմաստիճանից :
8. Ջերմաստիճանը չափում են ջերմաչափով ։
9. Նյութի անցումը հեղուկ վիճակից գազային վիճակի կոչվում է հալում : 4. Այն ջերմաստիճանը, որի դեպքում հեղուկը եռում է, կոչվում է պնդացում ։ 5. Էլեկտրական հոսանքը լիցքերը շարժումն է։
   Ո՞ր պնդումներն են ճիշտ:
10. Հալումը նյութի անցումն է պինդ վիճակից հեղուկ վիճակի։ճիշտ է
11. Պնդացումը նյութի անցումն է հեղուկ վիճակից պինդ վիճակի։ճիշտ է
12. Հեղուկի եռման ջերմաստիճանը կախված չէ մթնոլորտային ճնշմանսխալ
    մեծությունից։
13. Վտանգավոր չէ, երբ փորձերը կատարվում են գրպանի լապտերի
    մարտկոցներով։ճիշտ

Գոյություն ունի կոտորակների յուրահատուկ տեսակ, որին անվանում ենք տասնորդական կոտորակ։ Դրանք են 5,6; 7,12;  10,456 ; 32,1878   և այլն։ Ինչպես երևում է այս թվերը պարզ  կոտորակներ են 1-ից տարբեր կարգային միավորներից ՝ 10; 100; 1000; 10000 ․․․  կազմված հայտարարով   հայտարարով։ Ինչպես օրինակ՝

Ինչպես ամբողջ թվերի համար, տասնորդական կոտորակների համար ևս կարելի է կիրառել դիրքային գրառում:Սկզբում դիտարկենք այնպիսի տասնորդական կոտորակներ, որոնց համարիչի թվանշանների քանակն ավելին կամ հավասար է հայտարարի թվանշանների քանակից:Համարիչում ստորակետով աջից անջատենք այնքան թվանշան, որքան զրո կա հայտարարում:Օրինակ՝843/10 = 84,3

2037/100 = 20,37

−4452/1000 = −4,452։Հիմա դիտարկենք այն դեպքը, երբ համարիչի թվանշանների քանակը փոքր է հայտարարի թվանշանների քանակից:Համարիչին ձախից զրոներ կցագրելով, հավասարեցնում ենք համարիչի և հայտարարի թվանշանների քանակները և գալիս ենք արդեն դիտարկված դեպքին:Օրինակ96/100= 096/100= 0,96

321/10000= 00321/10000= 0,0321։Տասնորդական կոտորակը բաղկացած է ամբողջ մասից (բոլոր թվանշանները մինչև ստորակետը) և կոտորակային մասից (բոլոր թվանշանները ստորակետից հետո):Ցանկացած թվանշանի դիրքը տասնորդական կոտորակում կարևոր է, այն որոշում է թվանշանի կարգը:

Տասնորդական կոտորակի ամբողջ մասի կարգային միավորները նույն են, ինչ որ բնական թվերինը՝ միավորներ, տասնավորներ, հարյուրավորներ և այլն:Կոտորակային մասի կարգային միավորները որոշում են այսպես՝*տասնորդականներ  (ստորակետից անմիջապես հետո եկող կարգը), *հարյուրերորդականներ (ստորակետից հետո եկող երկրորդ կարգը), *հազարերորդականներ (ստորակետից հետո եկող երրորդ կարգը)
*տասհազարերորդականներ, հարյուրհազարերորդականներ և այլն:Գրենք 25,574; 13,827;  3,9 և 48,65 տասնորդական կոտորակների կարգային միավորները աղյուսակի տեսքով:

	Տասնավորներ	Միավորներ,	Տասնորդականներ	Հարյուրերորդականներ	Հազարերորդականներ
25,574	2	5	5	7	4
13,827	1	3	8	2	7
48,65	4	8	6	5
3,9		3	9

Առաջադրանքներ

1․ Տասնորդական կոտորակը գրե՛ք սովորական կոտորակի տեսքով.
ա) 3,87  բ) 137,56  գ) 1,001   դ) 3,5978։
3,87=387/100
137,56=13756/10000
1,001=1001/1000
3,5978=35978/10000

2․Տասնորդական կոտորակը ներկայացրեք դիրքային գրառմամբ․
3/10-03/10-0.3, 14/100-014/100-0.14, 25/1000-0025/1000-0.025, 158/10-15.8,  259/100-2.59, 26/10-2.6, 582/100-5.82, 3/1000-0003/1000-0.003,4/100-004/100-0.04, 12/100-012/100-0.12, 1/10000-00001/10000-0.0001, 14/1000-0014/1000-0.014,  269/10-26.9։

3. Գրե՛ք տվյալ կոտորակին հավասար տասնորդական կոտորակ.
1/5 – 0.2
 2/25 – 0.08
 4/20- 0.2
2/50-0.04
 1/4-0.25
 201/200-1.005
150/250-0.6

4․ Անվանե՛ք տասնորդական կոտորակի բոլոր կարգերը /ներկայացրու վերը նշված աղյուսակի տեսքով/.
ա) 456,23,  դ) 10,656,    է) 0,69344,
բ) 1,456,      ե) 31,7452,   ը) 1245,38,
գ) 0,8921,  զ) 204,3005, թ) 7632,56472։

5․ Դուրս գրեք  տասնորդական կոտորակները.
32/10,  11/25, 3/4, 562/100, 4/15,   10/3, 1/10,  2/5, 11/25, 3/1000, 42/15,   -1001/3։

6․ Գրե՛ք տվյալ կոտորակին հավասար տասնորդական կոտորակ.
5/10-0.5 ,  221/100-2.21,  7420/10000-0.742, 61/1000-0.061,  1/50-0.02, 80/400-0.2

7. Տասնորդական կոտորակը ներկայացրեք դիրքային գրառմամբ․
56/10, 84/100, 125/1000, 189/10,  2/100, 26/10, 520/100, 31/1000, 430/100, 122/100, 11/10000, 14/1000, 269/10

8. 78 զբոսաշրջիկների համար նախապատրաստված էին վեցտեղա­նոց և չորստեղանոց նավակներ։ Յուրաքանչյուր չափի քանի՞ նա­վակ կար, եթե բոլոր զբոսաշրջիկները տեղավորվեցին 15 նավա­կում, և բոլոր տեղերը զբաղեցվեցին։

Լրացուցիչ առաջադրանքներ

9.  Կոորդինատային հարթության վրա գծե՛ք ABCD քառանկյուն՝ A (–2, +1), B (0,+3), C (+3, 0), D (+–2) գագաթներով Geogebra ծրագրի միջոցով։

10.Կատարե՛ք հաշվումները, եթե a = 3.
ա) 3 ⋅ a + 386=395, գ) (17 – a) ⋅ 3=42, ե) (78 ։ a + 99 ։ a) ⋅ 5=295,
բ) 27 ։ a + 96 ։ a=41, դ) (6 ⋅ a + 3) ⋅ a=63, զ) a ⋅ 2 + a ⋅ 3 + a ⋅ 4=27։

11. a տառն օգտագործելով՝ կազմե՛ք այնպիսի արտահայտություն, որի արժեքը a = 2 դեպքում հավասար լինի 25‐ի։

«Այո,  ես  այնքան  խիտ  օրակարգ  ունեմ,  որտեղի՞ց  կարդալու  ժամանակ  գտնեմ:  Ումի՞ց  խլեմ՝  ընկերներից,   հեռուստացույցի՞ց,  ճամփորդությունների՞ց,  ընտանեկան  հավաքների՞ց,  դասերի՞ց»:
Որտեղի՞ց  կարդալու  ժամանակ  գտնել:
Լուրջ  պրոբլեմ  է,  որը,  սակայն,  պրոբլեմ  չէ  բնավ:
Որքան  հաճախ  է  առաջանում  «երբ  կարդալ»  հարցադրումը,  նշանակում  է՝  այդքան  չկա  նաև  կարդալու  ցանկություն:  Եթե  մտածենք,  կտեսնենք,  որ  կարդալու  ժամանակ  ոչ  ոք  երբեք  չունի.  չունեն  փոքրերը,   պատանիները,  մեծերը:  Կյանքը  կարդալու  համար  անվերջանալի  խոչընդոտ  է:
—  Կարդալ…Ուրախությամբ  կկարդայի,  բայց  աշխատանքս,  երեխաները,  կենցաղային  հոգսերը.  Ժամանակ  չկա:
—  Ինչպես  եմ  ձեզ  նախանձում,  որ  կարդալու  ժամանակ  ունեք:
Իսկ  ինչո՞ւ  այն  մյուսը,  որն  աշխատում  է,  վազում  խանութներով,  երեխաներ  մեծացնում,  մեքենա  վարում,  երեք  տղամարդու  հետ  սիրախաղ  անում,  ատամնաբույժի  մոտ  գնում,  մեկ  շաբաթից  պատրաստվում   տեղափոխվել.  ինչո՞ւ  նա  ունի  կարդալու  ժամանակ,  իսկ  միայնակ  բարոյախոսը  չունի:
Կարդալու  ժամանակը  միշտ  գողացված  ժամանակն  է:  Ումի՞ց  գողացված:  Ասեմ,  գողացված՝  ապրելու   պարտավորությունից:
Կարդալու,  ինչպես  և  սիրելու  ժամանակը,  լայնացնում  է,  մեծացնում  է  րոպեներից  և  վայրկյաններից  կազմված  ժամանակը:
Եթե  սերը  ստիպված  լինեինք  դիտարկել  ժամանակի  բաշխման  տեսանկյունից,  ո՞վ  կհամարձակվեր  սիրել:  Ո՞վ  ունի  սիրահարված  լինելու  ժամանակ:  Միևնույն  ժամանակ  ինչ-որ  մեկը  երբևէ  հանդիպե՞լ  է  սիրահարվածի,  ով  սիրելու  ժամանակ  չի  գտնում:
Երբեք  կարդալու  ժամանակ  չեմ  ունեցել,  բայց  ոչ  մի  բան,  երբեք  չի  կարողացել  խանգարել  ինձ  դուր  եկած  վեպը  կարդալուն:
ԸՆթերցանությունը  չի  կապվում  հասարակական  կյանքի  ձևաչափի  հետ,  այն,  ինչպես  և  սերը,  կենսակերպ  է:  Հարցն  այն  չէ,  թե  ես  ունեմ  կարդալու  ժամանակ  (  ժամանակ,  որն  ի  դեպ  ոչ  ոք  ինձ  չի  տա),  այլ  այն՝  կնվիրեմ  ես  ինձ  ընթերցող  լինելու  երջանկությունը,  թե  ոչ:
Հեղինակ՝ Դանիել Պենակ
Առաջադրանքներ

• Դուրս գրի՛ր անհասկանալի բառերը, բացատրի՛ր: 
• Դուրս բեր կարևոր մտքերը,  մեկնաբանիր: 
  ժամանակ,  որն  ի  դեպ  ոչ  ոք  ինձ  չի  տա:
  Յուրաքանչյուր մարդ ինքն է իր համար որոշում ,թե իր ժամանակը ինչպե՞ս կարող է օգտագործել:
• Ի՞նչ եզրակացության եկար ստեղծագործությունը կարդալիս: 
  Հեղինակն ինքն իրեն մտածում էր ,թե ինչու՞ չի կարողանում ժամանակ տրամադրել կարդալու համար :
• Բացատրի՛ր վենագիրը:
  Դա նշանակում է ,որ մարդուն չես կարող պարտադրել սիրով կարդալ:
  

1. Առածներում լրացնել թվականները:
Ուզողի մեկ  երեսն է սև, չուզողի  երկու :
Հազար չափիր, մեկ կտրիր:
Գիտունին մեկ ասա, անգետին երկու :
Մի ունեցիր հազար  դահեկան, ունեցիր մեկ բարեկամ:
Տաս  մատիցդ որ մեկը կտրես, արյուն դուրս կգա:
Մի խելքը լավ է, երկուսը  ավելի լավ:
Հերոսը մեկ    անգամ է մեռնում, վախկոտը` հազար :

2. Հետևյալ թվականները գրել տառերով
ա. 69, 1988, 357, 2968, 99, 3-րդ, 10-րդ:
բ.  I,II,III,IV,V,VI,VII,VIII,IX,X:

Վաթսունինը,Հազար ինը հարյուր ութսունութ,Երեք հարյուր  հիսունյոթ,Երկու  հազար ինը հարյուր վաթսունութ,իննսունինը,երրորդ, տասերորդ,
1,2,3,4,5,6,7,8,9,10

3. Տրված բացարձակ թվականները արմատի կրկնությամբ և ածանցման միջոցով դարձնել բաշխական, նույնը դարձնել նաև դասական:
Մեկ-մեկական,առաջին,
չորս-չորսական,չորրորդ
,  հինգ-հինգական,հինգերորդ,
ութ-ութական,ութերորդ
, ինը-իննական,իններորդ,
 տասնինը-Տասնիննական,տասնիններորդ:

Գարնանային առաջին օրն է :Այս օրը հրաշալի է ,որովհետև նոր եղանակի սկիզբն է :
Գարունը տարվա ամենահետաքրքիր եղանակներից մեկն է :Գարնանը սկսում է վերակենդանանալ բնությունը և ոչ միայն վերակենդանանալ, այլ նաև վերածնվել : Ճիշտ է գարունը այդքան էլ տաք չի, բայց միևնույն է նա ձմեռվա նման ցուրտ չի: Հայաստանում գարունը մի ուրիշ ձևով եմ սպասում , քանի որ արագիլները հետ են վերադառնալու ու իրենց լքված բներն են վերականգնելու : Նրանք կարծես նոր կյանքի հույս են բերում երկրի վրա :

Աշոտ Բլեյանի 2000-րդ գրի շրջանակում..

Աշոտ Բլեյանի օրագրից ընտրի՛ր որևէ օրվա պատում, դուրս գրի՛ր անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրիր։ Բառարանին կից տեղադրի՛ր նաև տվյալ գրի հղումը։

Ձնհալին օրոր ասենք

վերծանել – էությունը ճանաչել՝ բացահայտել, կռահել
վճռականություն – Վճռական բնավորություն