1.Ավարտի’ր հետեւյալ աշխատանքը`

Ընտրի՛ր Հ. Թումանյանի հեքիաթներից մեկը և ներկայացրո’ւ ընտանեկան բեմադրում֊ընթերցում՝ ըստ «Ընտանեկան ռադիոթատրոն» նախագծի։

2. Գործնական քերականության առաջադրանքների փաթեթից կատարի’ր 72_75_րդ առաջադրանքները։

72.Բառերը բաղադրիչների բաժանի՛ր, հաշվի՛ր, թե քանի՛արմատից և ածանցից է կազմված, և պարզի՛ր, թե բառաշարքերից յուրաքանչյուրն ի՞նչ ընդհանրության հիման վրա է կազմված:

Օրինակ՝
մթնկա- մթն(մութն) – կա-2 արմատ:
Բարեսրտություն- բարե (բարի-ա) սրտ (սիրտ) – ություն- 2 արմատ և 1ածանց:
Դժկամություն-դժ- կամ(ք) ություն- 1 արմատ և 2 ածանց:

Ա.Ծովահեն-2 արմատ, լուսնկա-2 արմատ, ընձուղտ-2 արմատ, նավահանգիստ-2 արմատ, գիսաստղ-2 արմատ, գիտարշավ–2 արմատ, բախտակից-2արմատ, ճերմակաթույր-2 արմատ, կամազուրկ-2 արմատ: Բոլորը ունեն 2 արմատ
Բ. Մաքրահնչյուն-2 արմատ+1 ածանց, ռմբարկու-1 արմատ+1ածանց, վրիժառու-1 արմատ+1 ածանց, կառավարիչ-1 արմատ+1 ածանց, կուսակցություն-2 արմատ+1 ածանց, անկանխակալ-1 արմատ+2 ածանց, աղմկարարություն-2 արմատ+1 ածանց, բանաստեղծություն-2 արմատ+1 ածանց, կարգադրիչ-2 արմատ+1 ածանց:
Գ.Բառարանային-1 արմատ+2 ածանց, անմտություն-1 արմատ+2 ածանց, դժբախտություն-1 արմատ+2 ածանց, հակագիտական-1 արմատ+2 ածանց, տկարություն-1 արմատ+2 ածանց, գրչակ-1 արմատ+2 ածանց, (ապաշնորհ գրող), գրականություն-1 արմատ+2 ածանց: Բոլորը 1 արմատ+2 ածանց են
73.Պարզի՛ր, թե տրված բառախմբերն ի՞նչ սկզբունքով են կազմված: Խմբերը լրացրո՛ւ նոր բառերով:

Ա. Ծաղիկ,ուղի, լույս, բույր, պատ, տուն, շուն: Պարզ
Բ. Արևածաղիկ,ծաղկաբույր, ուղղաթիռ, ուղղանկյուն, ինքնաթիռ…: Բարդ
Գ. Ծաղկանոց, ծաղկաստան, անծաղիկ, ուղղություն, ուղղել, անուղղելի, դժբախտ…: Ածանցավոր
74. Տրված նախադասությունները լրացրո՛ւ:
Բառերն ըստ կազմության լինում են պարզ և բաղադրյալ:
Բաղադրյալ բառերի բաղադրիչներ լինում են ածանցներն ու վերջավորությունները:
Միայն արմատներով, առանց ածանցի, կազմված բաղադրյալ բառերը բարդ են:
Մեկ արմատով և ածանցով կամ ածանցներով կազմված բառերը ածանցավոր են:
Բարդածանցավոր են այն բաղադրյալ բառերը, որոնք ունեն ածանց և 2 և ավել արմատ:
75.Յուրաքանչյուր շարքից մի բաղադրիչ ընտրի՛ր և կազմի՛ր բաղադրյալ բառեր: Նշի՛ր, թե ի՞նչ հնչյունափոխություն կատարվեց:
ա) Խնդիր, ձույլ, ջուր, ոսկի, կին, թթու, պետ(ք), տարի:
բ) Մուտ, անք, մեծար, անի, ծին, ածո,շող, ային:
կնամեծար,ջրախին,ոսկեշող,թթվային, ձուլածո,պիտանի,խնդրանք,տարեմուտ

Տեսական նյութ

Կիրառելով բազմանդամների բազմապատկման և նման անդամների միացման կանոնները` ստանում ենք`

(a+b)(a²-ab+b²)=a³-a²b+ab²+ba²-ab²+b³=a³+b³:

Այսպիսով` 

    (a+b)(a²-ab+b²)=a³+b³

հավասարությունն անվանում են խորանարդների գումարի բանաձև: 

a²-ab+b² բազմանդամն անվանում են a-ի և b-ի տարբերության թերի քառակուսի:

Առաջադրանքներ (դասարանում)

1) Արտահայտությունը ներկայացրեք 3 ցուցիչով աստիճանի տեսքով.
Օրինակ՝
ա) 125=5³ բ) 8=2³ գ) 27=3³; դ) 64y⁶=(4y²)³; ե) x³y⁶=(xy²)³; զ) 8p³=2³p

2) Արտահայտությունը ներկայացրեք խորանարդների գումարի տեսքով`

ա) x³+8=(x+2)(x²-2x+4)

բ)27+a³=(3+a)(9-3a+a²)

գ) 1+m⁶=(1+m²)(1-m²+m⁴)

դ) a⁹+27b³=(a³+3b)(a⁶-3a³b+9b²)

ե) 64p⁹+q¹²=(4p³+q⁴)(16p⁶-4p³q⁴+q⁸)

զ) x¹⁸+8y²¹=(x⁶+2y⁷)(x¹²-2y⁷x⁶+4y¹⁴)

Առաջադրանքներ (տանը)

3) Երկանդամը վերլուծեք արտադրիչների.

ա) m³+n³=(m+n)(m²-mn+n²)

բ) p⁶+q⁶=(p²+q²)(p⁴-p²q²+q⁴)

գ) b³+8=(b+2)(b²-b2+4)

դ) c⁶+125d³=(c²+5d)(c⁴-c²5d+25d²)

ե) 8p⁶+8=(2p²+2)(2p⁴-4p²+4)

զ) 64y³+1=(4y+1)(16y²-4y+1)

4) A, B և C միանդամներն ընտրեք այնպես, որ տեղի ունենա հավասարությունը.

ա) m³+n³=(m+n)(m²-mn+n²)
բ) (x+5)(x²-5x+25)=x³+125
գ) (2x+3y)(4x²-6xy+9y²)=8x³+27y³ ։

Անգիր սովորի’ր Վ. Տերյանի «Գարուն» բանաստեղծությունը։

1.Մեկ նախադասությամբ գրի՛ր, թե ինչ է ներկայացված բանաստեղծության մեջ:
Գարնանային սիրո մասին է:

2.Ի՞նչ տրամադրություն է արտահայտում բանաստեղծությունը:
Թարմություն,ուրախություն և այլն:

3.Ինքդ փորձի՛ր որևէ բանաստեղծություն /կարող է ինել նաև քառատող/  հորինել գարնան մասին:

Տեսական նյութ

Դիտարկենք (a-b)(a+b) արտադրյալը:

Կիրառելով բազմանդամների բազմապատկման և նման անդամների միացման կանոնները, կստանանք՝

(a-b)(a+b)=a²+ab-ba-b²=a²-b²:

Այսպիով, ստացվում է՝

                      a²-b²=(a-b)(a+b)

Հավասարությունը կոչվում է քառակուսիների տարբերության բանաձև:

Բանաձևը հաճախ օգտագործում են հաշվարկների պարզեցման համար

41×39=(40+1)(40-1)=40²-1²=1600-1=1599:

Առաջադրանքներ(դասարանում)

1) Արտահայտությունը ներկայացրեք բազմանդամի տեսքով.

ա) (m+n)(m-n)=m²-n²

բ) (2-p)(p+2)=4-p²

գ) (7+n)(n-7)=n²-49

դ) (a-3b)(a+3b)=a²-9b²

ե) (4y-3z)(4y+3z)=16y²-9z²

զ) (5m+6n)(6n-5m)= 36n²-25m²

2) Հաշվեք՝ օգտագործելով քառակուսիների տարբերության բանաձևը.

ա) 61×59=(60-1)(60+1)=60²-1²=3600-1=3599

բ) 10,2×9,8 =(10+0.2)(10-0.2)=10²-0.2²=100-0.04=99.96

գ) 598×602=(600-2)(600+2)=600²-2²=360000-4=359996

դ) 299×301=(300-1)(300+1)=300²-1²=90000-1=89999
Առաջադրանքներ (տանը)

3) Բազմանդամը վերլուծեք արտադրիչների

ա) x²-y²=(x-y)(x+y)

բ) a²-4=(a-2)(a+2)

գ) (2x)²-1=(2x-1)(2x+1)

դ) z⁴-16=(z²-4)(z²+4)

ե) 9-(3m)²=(3-3m)(3+3m)

զ) p⁸-49=(p⁴-7)(p⁴+7)

4) Պարզեցրեք արտահայտությունը․

1.a²-ab+ab+b²+a²-b²=2a²
2.m²-n²-m²+2mn-n²+2n²=2mn
3.c²-2cd+d²-d²-c²+2cd=0

5) C և D տառերի փոխարեն ընտրեք այնպիսի միանդմաներ, որ տեղի ունենա հավասարությունը.

ա) (2a-b²)(2a+b²)=4a²-b⁴

բ) (y+x²)(x²-y)=x⁴-y²

գ) (3m-2n)(3m+2n)=9m²-4n²

դ) ((-4p)²+5q)(5q+(-4p)²)=25q²-16p⁴:

Լրացուցիչ առաջադրանքներ

6)* Ունենալով լրիվ բակ վառելիք` ձկնորսը շարժիչով նավակով գետի հոսանքին հակառակ ուղղությամբ կարող է անցնել 20 կմ,   իսկ հոսանքի ուղղությամբ` 30 կմ: Ի՞նչ ամենամեծ հեռավորություն կարող է անցնել նավակը գետով, մի պայմանով, որ վառելիքը պետք է բավականացնի նաև հետդարձի համար: Լուծումը մի քանի եղանակով:25

Մահմեդականությունը կամ իսլամը համաշխարհային 3 կրոններից է. առաջացել է VII դարում, Արևմտյան Արաբիայի Հիջազ քաղաքում: Հետևորդները՝ 1,3–1,8 մլրդ մարդ (2010 թ.):

Մահմեդականության հիմնադիրն արաբ Մահմեդ (Մուհամմեդ, մոտ 570 թ., Մեքքա – 632 թ., Մեդինա) քարոզիչն է: Մահմեդականները Մահմեդին համարում են մեծ մարգարե, ալլահի դեսպան:Մահմեդականությունը՝ որպես միաստվածության կրոն, կարողացել է միավորել տարանջատ արաբական ցեղերը և ստեղծել մահմեդական համայնք, որը միաժամանակ և՜ քաղաքական կազմակերպություն էր, և՜ կրոնական միավորում: Նրա հիմնական սկզբունքները շարադրված են Ղուրանում՝ մահմեդականության սուրբ գրքում:

Մահմեդականությունը բաղկացած է իմանից (հավատ մահմեդականության ճշմարտացիության հանդեպ) և դինից (կրոնական ծեսերի, բարոյականության, ավանդույթների հանրագումար): 

Իմանի էությունը միաստվածության գաղափարն է: Մահմեդականությունը միայն Մուհամմեդին է համարում Աստծու առաքյալը: Մահմեդականները հավատում են հոգու անմահությանն ու հանդերձյալ կյանքին: Ըստ մահմեդականության՝ միայն իսկական մահմեդականը կարող է ակնկալել դրախտային թագավորություն, իսկ ոչ մահմեդականը դատապարտված է դժոխային տանջանքների: 

Մահմեդականությունն ունի ընդարձակ ծիսական համակարգ, որտեղ մեծ նշանակություն է տրվում սովորույթներին, ավանդույթներին և տոներին: 

Դինի առանցքը «հավատի սյուներն» են՝ հավատի դավանում, ամենօրյա հնգակի աղոթք (նամազ), պարտադիր բարեգործություն, ուխտագնացություն սրբազան քաղաք Մեքքա (գոնե մեկ անգամ), ծոմապահություն: Մահմեդականը պարտավոր է մասնակցել ջիհադին՝ հանուն հավատի պատերազմին, որին բնորոշ է ոչ միայն այլ երկրների զավթումը, այլև այլադավանների («անհավատներ») բռնի մահմեդականացումը: Բացի ուղղափառ մահմեդականությունից՝ սուննիզմից, առաջացել է նաև շիիզմը՝ որպես հակադիր հոսանք: 

Այդ բաժանումը տեղի է ունեցել VII դարում՝ Մահմեդ մարգարեի մահից հետո, երբ որոշվել է նրա հաջորդին ընտրելու սկզբունքը: Ըստ սուննիների՝ առաջնորդը պետք է ընտրվեր ողջ համայնքի համաձայնությամբ, իսկ շիաները պաշտպանում էին Մահմեդի դստեր ամուսնու՝ Ալիի և նրա սերունդների ժառանգական իրավունքները: 

622 թ-ին Մահմեդը Մեքքայից գաղթել կամ փախել է Մեդինա: Օմար I խալիֆի օրոք (634–644 թթ.) այդ իրադարձության օրը հայտարարվել է Մահմեդական օրացույցի՝ հիջրայի (հայերեն՝ փախուստ, գաղթ) տարեգլուխ: Հիջրայի տարին դարձել է մահմեդական թվականության սկիզբը: Հիջրան լուսնային օրացույց է, որի տարին ունի 12 ամիս՝ մեկընդմեջ 30 և 29 օրերով:

ահմեդականության հետևորդները հիմնականում բնակվում են Մերձավոր ու Միջին Արևելքում, Հյուսիսային Աֆրիկայի, Հարավարևելյան Ասիայի երկրներում, Հնդկաստանում, Չինաստանում, Ադրբեջանում, Բալկանյան երկրներում և այլուր:

Մահմեդականությունը 28 երկրների պետական կրոնն է: 

§22. Շփման ուժ: 

§23. Շփման ուժի դերը բնության մեջ, տեխնիկայում և կենցաղում: 

§24.  Մի ուղղով ուղղված ուժերի գումարումը: (էջ 75- 81)

Քննարկվող հարցեր՝

1. Բերել շփման ուժի առկայությունը հաստատող փաստեր:
   Օրինակ սեղանին դրված է ծանր տուփ, մենք սկսում ենք ազդել նրա վրա հորիզոնական ուղղված ուժով:
2. Ինչով է պայմանավորված շփումը:
   Այն պայմանավորված է շփվող մարմինների մակերևույթներից :
3. Թվարկել  շփման տեսակները և բերել օրինակներ:
   Շփումը ունի 3 տեսակ՝ դադարի , սահքի և գլորման :
   Օրինակ՝ գիրքը դրված է սեղանին – դադար է, սահնակը սահում է բարձրունքից – սահքի,գլաններով բեռի տեղափոխումը-գլորման:
4. Օրինակներով ցույց տվեք, որ միևնույն պայմաններում գլորման շփման ուժը փոքր է սահքի շփման ուժից:
   շփման ուժի մեծությունը կախված է շփվող մարմինների նյութի տեսակից և դրանց մակերևույթների ողորկության աստիճանից:1
5. Բերել շփման դրսևորման օգտակար և վնասակար օրինակներ:
   Եթե շփումը չլիներ, ապա ոչ ոք չէր կարողանա շարժվել գետնի վրա:
   Մյուս կողմից էլ շատ շփումից առաջանում է մաշվածություն, օրինակ մեխանիզմների շարժվող մասերը մաշում են:
6. Ինչպես կարելի է մեծացնել , փոքրացնել շփումը:
   Շփումը կարելի է մեծացնել քարերով, մեծ ու փոքր իրերով, իսկ փոքրացնել յուղերով կամ քսուկներով:
7. Ինչու հաճախ սառցակալած ճանապարհին ավազ են շաղ տալիս:
   Որպեսզի շփումը մեծանա
8. Բերել օրինակներ, երբ մարմնի վրա միաժամանակ ազդում է մի քանի ուժ:
   Օրինակ երբ թուղթը նետում ենք , ապա նրա վրա ազդում են երկրի ծանրության ուժը և օդը:
9. Որ ուժն է կոչվում համազոր ուժ:
   Այն ուժը , որը մարմնի վրա ազդում է նույն ուժով , որքան մի քանի ուրիշ ուժեր:
10.  Ինչպես է ուղղված մի ուղղով միևնույն (հակառակ) կողմեր ուղղված երկու ուժերի համազորը և ինչպես է որոշվում նրա մոդուլը:
    F=F₁+F₂

      Լուծել խնդիրներ Է.Ղազարյանի ՖԻԶԻԿԱ 7  դասագրքից՝  92-106  (էջ 173-174):

92. F=4 , x=2
k=F/x , k=2 Ն/սմ

93. k=105 Ն/մ , F=21
105:21=5

Սովորել՝   Է.Ղազարյանի ՖԻԶԻԿԱ 7  դասագրքից՝ էջ 75-81:

Դիտել տեսանյութ.

1.Որ երևույթն է կոչվում դեֆորմացիա: 
Արտաքին ազդեցության հետևանքով երբ փոխվում է մարմնի չափն ու ձևը, ապա դա կոչվում է դեֆորմացիա:   

2.Բերել դեֆորմացիայի օրինակներ:
Օրինակ երբ գնդակը սեղմում ենք պատին մատով, ապա և գնդակը և մատը փոխում են ձևերը:

3.Որ դեֆորմացիան է կոչվում առաձգական, որը՝ պլաստիկ: Բերել օրինակներ:
Պլաստիկը այն դեֆորմացիան է , երբ մարմինը մասամբ կամ լրիվ պահպանում է իր ընդունած ձևը: Առանձգականը այն է, երբ մարմինը վերականգնում է իր ձևն ու չափը:

4.Որ ուժն են անվանում առաձգականության ուժ և ինչպես է այն ուղղված:
Այն ուժը, որն առաջանում է մարմնի դեֆորմացիայի ժամանակ, խոչընդոտում է դեֆորմացիային և ձգտում վերականգնել մարմնի ձևն ու չափերը, կոչվում է առաձգականության ուժ:

5. Ձևակերպել Հուկի օրենքը և գրել բանաձևը:
Առաձգական դեֆորմացիայի ժամանակ մարմնում առաջացած առաձգականության ուժն ուղիղ համեմատական է դեֆորմացիայի չափին:
Fառ=k∙x,

6.Ինչից է կախված զսպանակի կոշտությունը:
Կոշտությունը կախված է զսպանակի նյութի տեսակից, չափերից և պատրաստման եղանակից։

7.Ինչ  միավորով է արտահայտվում կոշտությունը ՄՀ-ում:
կոշտության միավորը  1 Ն/մ է

8. Ինչ եղանակով կարելի է չափել ուժը: Դրանցից որն է առավել կիրառելի:
Ուժը կարելի է չափել 2 եղանակով՝ չափելով նրա ազդեցության հետևանքով մարմնի արագության փոփոխությունը, կամ չափելով նրա ազդեցությամբ մարմնի դեֆորմացիայի չափը:Ուժը չափելու համար օգտագործվող սարքն անվանում են ուժաչափ կամ դինամոմետր

9. Ինչ կառուցվածք ունի պարզագույն ուժաչափը:
Պարզագույն ուժաչափի հիմնական մասը զսպանակն է, որի մի ծայրն անշարժ ամրացված է զսպանակի իրանին, իսկ մյուս` կեռիկավոր ծայրն ազատ է :

10. Որ օրենքի վրա է հիմնված ուժաչափի աշխատանքը:
Հիմնված է Հուկի օրենքի վրա:

11.Ուժաչափի ինչ տեսակներ գիտեք:

Continue reading “§18. Առաձգականության ուժ: Հուկի օրենքը: §19. Ուժաչափ: (էջ 64- 70)” →

1)  Թիվը վերլուծեք պարզ արտադրիչների.

ա) 254=2*127,           բ) 1276=4*319,         գ) 1654=2*827, 

դ) 2048=512*4,          ե) 144=36*4,           զ) 216=54*4:

2) Համեմատեք թվային արտահայտությունների արժեքները.

Ա.>
Բ.>
Գ.>
Դ.>
Ե.=
Զ.=
Է.=
Ը.=

3) Հաշվեք.

Ա.400 000 000
Բ.2 000 000
Գ.1 000 000

4) Համեմատեք․

Ա.<
Բ.<
Գ.>
Դ.<

5)

1. >
2. >
3. >
4. >
5. <
6. <

Հողաթափիկ ինֆուզորիան ունի 170–330 մկմ երկարություն (սովորաբար 200–300 մկմ): Մարմնի ցիտապլազմայի արտաքին շերտը (պելլիկուլա) խիտ է և ներառում է արտաքին թաղանթի տակ գտնվող թաղանթային հարթ ալվեոլներ, միկրոփողեր և ցիտոկմախքի այլ տարրեր։

Հողաթափիկ ինֆուզորիայի կառուցվածքը

Բջջի մակերեսի վրա հիմնականում երկայնական շարքերով տեղակայված են թարթիչներ, որոնց քանակը կազմում է 10-ից մինչև 15 հազար։ Յուրաքանչյուր թարթիչի հիմքում ընկած է հիմային մարմնիկը, իսկ կողքին՝ երկրորդը, որից թարթիչը չի անջատվում։ Ինֆուզորիաների մոտ հիմային մարմնիկներին է միացած ինֆրացիլիատուրան՝  ցիտոկմախքի բարդ կառուցվածքը։ Հողաթափիկի մոտ այն ներառում է դեպի ետ ուղղված պոստքինետոդեսմալ ֆիբրիլները և ճագաֆայթաձև տարամետ ուղղված լայնակի ֆիլամենտները։ Յուրաքանչյուր թարթիչի հիմքի մոտ առկա է արտաքին թաղանթների ներթափանցված հատված՝ պարասոմալ պարկ։

Continue reading “Հողաթափիկ ինֆուզորիան” →