Դասը վերհիշի՛ր՝ կարդալով նախորդ նյութը։

1․ Երկու մարդ թեյ են խմում։ Առաջինը 3 գդալ շաքարավազ է լցրել լիքը բաժակի մեջ, իսկ երկրորդը 2 գդալ՝ 34-ով լի բաժակի մեջ։ Նրանցից որի՞ թեյն է ավելի քաղցր։Երկրորդի մոտ

1.5a-(2a+3b)=3a-3b 2. 7x-(4x-2y)=3x+2y
3.4y-(y-3)=3y+3 4. 9m+(6n-7m)=2m+6n
5. (3a²-5a)-(a²-4a)=2a²-a 6. 5b+(-3b-2c)+(b+4c)=3b+2c
7. (3k-6n)+(-2k+6n)=k 8. (4x+3)+(7-2x)=2x+10
9. (10x³-4x²)-(2x²-5x³)=15x³-6x² 10.5a³b²-9b⁴-(3a³b²-4b⁴)=2a³b²-13b⁴
11.4x²y-(3xy²+5x²y)+12xy²= 9x²y+9xy² 12.-7a⁵-(3b³-a⁵)-(5b³-11a⁵)=3а⁵-8b³
13.(13x-9y+7z)-(10x+4y-3z)+x+5y-(2z-3y)-8z=4x-11y
14. 4m²-(3m²-4mn+2n²)-2mn+(-7m²+5mn)+3n²+15m=9m²+7mn+n²
15.2xⁿ+(3yⁿ-xⁿ-5)+2yⁿ-(4xⁿ-5yⁿ+3)+(-6yⁿ+7xⁿ-2)=6xⁿ-2yⁿ
16.(8aⁿ-5aⁿ⁺¹+4b³-2)-3aⁿ-(aⁿ⁺¹+3b³-2aⁿ-6)+7-4aⁿ-aⁿ⁺¹=3aⁿ-7ⁿ⁺¹+b³+11
17.a+[b-(c-d)] =a+b-c+d 18.a-[b+(c-d)] =a-b+c-d
19.a-[(b-c)-d]=a-b-c-d 20.[(b-c)+d]=b-c+d
21. 3x-[5x-(2x-3)]=-4x+3

Լրացուցիչ առաջադրանքներ

3. Ի՞նչ թվանշան է գրված հետևյալ արտահայտության արժեքի միավորների կարգում՝ 3⁴⁷ + 5⁴³ + 2¹² ։

1.Գրել բորբոսասնկերի օգտակար և վնասակար տեսակները
Օգտակար բորբոսասնկերը հանդիպում են կաթնամթերքի մեջ,գինու մեջ ,իսկ վնասակարը հանդիպում է մրգեղենի,կերակուրների նեխման ժամանակ և խոնավ մակերևույթների վրա:
2.Նկարագրել ջրիմուռների ընդհանուր կառուցվածքը
Ջրիմուռները լինում են միաբջիջ ,գաղութային,բազմաբջիջ :Նրանք ունեն քլորոֆիլ,որը գտնվում է քրոմատոֆորներում :
3.Ինչպես են բազմանում ջրիմուռները
Ջրիմուռները կարող են բազմանալ և՛ անսեռ, և՛ սեռական ճանապարհով: Եթե պայմանները բարենպաստ է ,ապա նրանք բազմանում են անսեռ եղանակով, իսկ անբարենպաստի ժամանակ՝ սեռական:

Անսեռ բազմացման ժամանակ միաբջիջ ջրիմուռները կիսվում են , գաղութայինների մոտ՝ մասնատվում են, բազմաբջիջ ջրիմուռների մոտ տեղի է ունենում թափոմի կտրոններով:
Սեռական բազմացումը տեղի է ունենում 2 սեռական բջիջների միաձուլման շնորհիվ:Այդտեղ ստեղծվում է զիգոտը ,իրա ծլումից էլ առաջանում է թալոմը:

4.Նկարագրել մամուռներ ընդհանուր կառուցվածքը
Մամուռները ֆոտոսինթեզ կատարող ոչ մեծ բույսեր են, որոնք ունեն վեգետատիվ օրգաններ` ցողուն և տերև, իսկ ձևավորված արմատներ չունեն, դրանց փոխարինում են ռիզոիդները:
5.Ինչպես են մամուռները բազմանում
Անձրևաջրի կաթիլի միջոցով շարժուն սպերմատոզոիդները արական բույսից լողում են դեպի իգական բույսի գամետները: Կատարվում է բեղմնավորում: Բեղմնավորումից ձևավորվում է զիգոտ, որից հաջորդ տարում նույն իգական բույսի գագաթին զարգանում է երկար շագանակագույն, ցողունանման ոտիկը և սպորներով լցված տուփիկը: Տուփիկում գտնվում է սպորներով լցված սպորանգիումը: Չոր եղանակին սպորները թափվում են տուփիկից և քամու միջոցով տարածվում: Ընկնելով խոնավ հողի վրա՝ դրանք ծլում են և առաջացնում նուրբ, կանաչ, ճյուղավորված թելիկներ:

Առաջադրանքներ(դասարանում)

1) 

1.0.5+(1.7+1.2)=3.4
2.17-(7+5)=5
3.4+(8.3+2.7)=15
4. 17-(7-5)=15
5.(1.6+1.7)-2=1.3
6. (2.8-1.1)+2.2=3.9
7. (20.5-10.7)-5.7=4.1

2) 

1. (a+3c)+(5ab-2b)=a+3c+5ab-2b
   2. (a+3c)-(5ab-2ab)=a+3c-3ab
   3.4a+c+2ab+3b-4m+n=
   4.4a+c-2ab+3b-4m+n
   5.4a+c-2ab+3b+4m-n
   6.4a+c-2ab+3b-4m+n

3) Պարզեցրե՛ք արտահայտությունը․

ա) (x²-y²)-(2x-1)=x²-y²-2x+1

բ) -(a²-3a²)+(4-a)=-a²+3a²+2=

գ) (9y²-1)-(x²-6y)=9y²-1-x²+6y

դ) (-x+y)+(x²-y² ): =-x+y+x²-y²

Առաջադրանքներ (տանը)

4) Բացեք փակագծերը և պարզեցրեք.

ա) (5a+3)-(a-4)=4a+7

բ) (x-5y)+(3x-4y)= x-5y+3x-4y=4x-9y

գ) -(x-y)-(3x+y)=-x+y-3x-y=3

դ) -(9-3v)+(12-v)=-9+3v+12-v=-3+2v

5) Ձևափոխենք արտահայտությունը կատարյալ տեսքի բազմանդամի.

ա) (7a-3b)-(5a+3b)-(a-5b)=7a-3b-5a-3b-a+5b=a-b

բ)  (8x-5)+(3x-7)-(9x-1)=-2x-11

գ) 43x-19y-(15x-34y)+(9x-7y)=37x+8y

դ) 5-7a-(8-6a)+(5+a)=2

ե) (x²+4x)+(x²-x+1)-(x²-x)=x²+4x

զ) (abc+1)+(-1-abc)=0

6) Պարզեցրեք արտահայտությունը.

Լրացուցիչ առաջադրանքներ

7) Պարզեցրեք

1. Լեզվում կան բառեր, որոնք իրար մոտ, երբեմն էլ նույն իմաստն են արտահայտում։
Օրինակ՝ մեծ-խոշոր-վիթխարի-հսկայական-ահագին-լայնատարած բառերն
արտահայտում են հարաբերակից իմաստներ, որոնք, սակայն, նույնը չեն։
Իսկ լուսամուտ-պատուհան, սպիտակ-ճերմակ, վախ-ահ, մայրաքաղաք-քաղաքամայր
բառազույգերից յուրաքանչյուրի անդամները նույն իրողությունն են անվանում
և իրարից տարբերվում են միայն կիրառական-ոճական նրբիմաստներով։ Հնչյունական կազմով տարբեր, բայց իմաստով իրար մոտ բառերը կոչվում են հոմանիշ։ Հոմանիշների մեջ առանձնացվում են համանիշներ և նույնանիշներ։ Համանիշ են իմաստով մոտ
հոմանիշները (օրինակ՝ մաքուր-վճիտ-հստակ)։ Նույնանիշ են նույն իրողությունն
արտահայտող հոմանիշները (օրինակ՝ աքլոր-աքաղաղ, լուսամուտ-պատուհան)։
2. Կան բառեր, որոնք իրար հակառակ իմաստներ են արտահայտում, օրինակ՝
լավ-վատ, մեծ-փոքր, շուտ-ուշ, սկիզբ-վերջ և այլն։ Ինչպես տեսնում ենք, այս
բառերը տարբեր են իրարից նաև իրենց հնչյունական կազմերով։ Այս ամենի
հիման վրա էլ սահմանվում են հականիշները։ Հնչյունական կազմով տարբեր և
իմաստներով հակադիր բառերը կոչվում են հականիշներ։

Գործնական աշխատանք

Continue reading “Հոմանիշ և հականիշ բառեր” →

1.Համանուն են այն բառերը, որոնք ձևով նույնն են, իմաստներով՝ տարբեր, օրինակ՝ տոն (ձայնաստիճան)- տոն (տոնախմբություն), հանդերձ (հագուստ)-
հանդերձ (միասին), մարտ (կռիվ)-մարտ ( ամիս)։

2.Հարանուն են այն բառերը, որոնք ձևով նման են, սակայն իմաստով տարբեր
են։ Օրինակ՝ հրավեր-հրավերք, ցուցում-ցուցմունք, զգացում-զգացմունք,
այգաբաց-այգեբաց։

Գործնական աշխատանք

1.Գտնե՛լ համանուն բառերը և մեկնաբանե՛լ նրանց իմաստները։

1. Նա երկու օր ավել աշխատեց։
2. Անկյունում դրված էր մի մաշված ավել։
3. Վարպետը կատարեց դետալների յուղում։
4. Խոհարարը բանջարեղենը տապակեց յուղում։
5. Զգեստ կարող դերձակը աշխատանքը կատարեց բարձր որակով:
6. Մեր կուրսում շատ կարող ուժեր կան։
7. Քիմիական նյութերի ազդեցությամբ սկսվեց խմորում։
8. Թխվածքի խմորում չամիչներ կային։
9. Ֆուտբոլիստը գեղեցիկ գոլ խփեց։
10. Բաժակի մեջ գոլ ջուր կար։
ավել -մաքրող միջոց , ավելացնող քանակ
յուղ-ավտոմեքենայի յուղ,կերակրի յուղ
կարող -կարել, կարողացող
խմորում-
գոլ -միջին տաքության, ֆուտբոլի գոլ

Continue reading “Համանուն և հարանուն բառեր” →

2. Քիմիական լաբորատորիայում աշակերտի կատարած հետեւյալ գործողություններից ո՞րն է սխալ.
ա) օգտագործելուց առաջ փորձանոթը լվացել է եւ չորացրել
բ) ձեռքի ափով շարժում է կատարել անոթի անցքից դեպի քիթը գ) փորձանոթում մնացած քիմիական նյութը թափել է կոյուղի դ) սպիրտայրոցի բոցը հանգցրել է թասակով:

3. Ո՞ր եղանակը կընտրե՛ք աղաջրից մաքուր ջուր ստանալու համար. ա) թորում
բ) բյուրեղացում գ) զտում
դ) գոլորշիացում

Դասարանական

1. Բացատրե՛ք «ատոմ» բառի իմաստը եւ տվե՛ք նրա սահմանումը:

2. Պատկերացրե՛ք, որ ձեր ձեռքին կախարդական փայտիկ է, եւ դուք փոխարկում եք ա) քարը՝ ավազի, բ) թթվածինը՝ օզոնի, գ) սառույցը` գոլորշու: Ո՞ր դեպքում եք
   դուք քիմիական փոխարկում կատարել:
3. Հետեւյալ նյութերից որո՞նք են պարզ` ջուր, օզոն, պղինձ, թթվածին, ազոտ:
4. Լրացրե՛ք բաց թողած բառը. «Քիմիական տարրը միատեսակ հատկություններով…………. որոշակի տեսակ է»:
5. Ո՞ր պնդումն է վերաբերում 1. պարզ նյութին, 2. բարդ նյութին.
   ա) ջուրը կազմված է ջրածնի եւ թթվածնի ատոմներից,
   բ) մեխը պատրաստված է երկաթից,
   գ) ածխաթթու գազը կազմված է ածխածնի եւ թթվածնի ատոմներից, դ) մատիտի գրաֆիտը կազմված է ածխածնի ատոմներից,
   ե) շաքարը կազմված է ածխածնի, թթվածնի եւ ջրածնի ատոմներից:

Առաջադրանքներ`

Ա․ Ո՞րն էր այդ երեք օրերի ընդհանուր փոխաբերական իմաստը: Հիմնավորե՛ք Ձեր
կատարած ընտրությունը.
 այդ օրերը բոլորն էլ անցած էին,
 երեք օրերում էլ սիրելի էակներ էին,

.երեք օրերում էլ մնացել էր մեղքի զգացում,
 բոլոր օրերն էլ շպրտվել էին քարափին:

Բ․ Հիմնավորե՛ք հետևյալ մտքերի անհրաժեշտությունը ստեղծագործության մեջ.

-Պարո՛ն, -գոռաց Կաձիրան. -Լսեցե՛ք: Թողե՛ք, գոնե այդ երեք օրերը վերցնեմ: Աղաչո՛ւմ եմ
ձեզ: Գոնե այդ երեքը: Ես հարուստ եմ: Ձեզ կտամ ինչ-որ ուզենաք:
-Քո կորսված օրերը: Օրերը, որ դու կորցրել ես: Դրանց սպասում էիր, ճի՞շտ է:
Նա մտածում է ,որ կարող է գնել այտ օրերը

Գ․ Հիմնավորե՛ք պատմվածքի այսպիսի ավարտը․
Ու թանձրանում էր գիշերվա խավարը:

Դ․ Մեկ նախադասությամբ գրեք մեկ այլ ավարտ, որը Ձեր կարծիքով կհամապատասխանի
պատմվածքին։

Упражнение 5. Распределите слова в два столбика, объяснив графически выбор а – о в корне. а | о Подрoсли, располaгаться, прилoжить, вырaстать, располoжение, Рaстов, обрoсли, слoжить, возлaгать, полaгаться, рaсток, вырaщенный, отрoсль, рaсти, нарaщение, прилaгать.

Упражнение 6. Спишите, вставляя пропущенные буквы, объясняя графически выбор орфограмм в корне. 1. Панды питаются рaстениями, в основном молодыми рaстками бамбука. (И.Акимушкин) 2. Чахлые сосны рaстут на отвесной стене, шепчут под солнцем и зябнут при тусклой луне.*(К.Бальмонт) 3. В зарoслях тросoника просвечивала вода. 4. С каждым годом рaстет интерес к исчезающим с лица Земли животным. (И.Акимушкин) 5. Густая трава рoсла по берегам озера.(Д.Мамин-Сибиряк)